EU đối mặt thách thức về độc lập số với vai trò chiến lược của Ireland và Bồ Đào Nha

Cùng có quy mô dân số và diện tích khá gần nhau, lại tiếp giáp với Đại Tây Dương, Bồ Đào Nha và Ireland từng được xem là các thành viên ngoại vi trong nhóm 27 quốc gia thành viên EU. Tuy nhiên, cuộc cách mạng kỹ thuật số và sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo đã biến hai quốc gia này thành những "cửa ngõ" chiến lược vào châu Âu nhờ vị trí kết nối các cáp quang quan trọng, đảm bảo truyền tải dữ liệu thiết yếu cho các lợi ích thương mại, công nghiệp cũng như quốc phòng.

Đặc biệt, chính phủ Ireland từ đầu thế kỷ 21 đã triển khai nhiều ưu đãi về thuế và chính sách đơn giản hóa quy định nhằm thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu của Mỹ như Apple, Google, Meta và Microsoft đặt trụ sở châu Âu tại Dublin. Các công ty nổi bật khác như OpenAI, Tik-Tok và X cũng có sự hiện diện mạnh mẽ tại đây.

Kết quả là nền kinh tế Ireland phát triển vượt bậc với sự phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dòng vốn nước ngoài. Chính phủ Ireland hiện thu về khoản thuế doanh nghiệp trên đầu người gấp gần năm lần so với Pháp hay Đức. Trong giai đoạn 2024-2025, ba tập đoàn công nghệ khổng lồ của Mỹ đã đóng góp tới 45% tổng nguồn thu thuế doanh nghiệp của quốc gia này, với mức thuế suất thấp hơn nhiều so với các nước EU khác.

Bên cạnh ưu đãi thuế, một bộ phận quan chức chính quyền Ireland đã sử dụng "cửa xoay" giữa chính phủ và doanh nghiệp Mỹ, chuyển sang làm việc trong các công ty Mỹ nhằm tạo thuận lợi cho họ hoạt động theo khung pháp lý của EU, đồng thời một số lãnh đạo Mỹ trở thành cố vấn cho Ủy ban Bảo vệ Dữ liệu Ireland (DPC). Sự hợp tác đặc biệt này vấp phải nhiều chỉ trích từ các thành viên EU khác, tạo nên bối cảnh căng thẳng khi Ireland giữ vai trò Chủ tịch luân phiên EU từ ngày 1/7, kiểm soát tiến trình lập pháp trong lĩnh vực số trong sáu tháng.

Điều trớ trêu là quốc gia đặt trụ sở công ty nước ngoài chịu trách nhiệm giám sát họ tại toàn bộ các thành viên EU, dù Ireland có hồ sơ công bằng xã hội trong sạch nhưng chưa khẳng định được hiệu quả về mặt quản trị kinh doanh.

Hiện nay, EU phụ thuộc chủ yếu vào các doanh nghiệp công nghệ và điện toán đám mây nước ngoài, đặc biệt là từ Mỹ, cung cấp khoảng 75% nhu cầu cơ sở hạ tầng kỹ thuật số để duy trì các dịch vụ công, trật tự xã hội và tăng cường chi tiêu quốc phòng. Trong bối cảnh địa chính trị biến động, sự dè chừng đối với các liên minh như NATO đang gia tăng, với nguy cơ các đồng minh truyền thống có thể chuyển hướng trung lập hoặc đối đầu trong các tranh chấp thương mại.

Trước tình hình đó, EU đang xây dựng Đạo luật Phát triển Cloud và AI (CADA) với mục đích giảm phụ thuộc vào nguồn ngoài khối, khuyến khích phát triển các doanh nghiệp nội địa nhằm xây dựng ngành công nghiệp số có quy định chặt chẽ, bảo vệ an ninh và chủ quyền tránh bị gián điệp hay can thiệp từ bên ngoài.

Đạo luật ghi nhận nhu cầu tăng gấp ba lần công suất các trung tâm dữ liệu trong 5 năm tới để đáp ứng các ứng dụng AI, đồng thời dự báo sự gia tăng tương ứng về nhu cầu năng lượng xanh, nước sạch và khai thác kim loại dùng sản xuất pin.

Song nội dung pháp luật này gặp tranh cãi vì yêu cầu các thành viên EU thiết lập "vùng tăng tốc" - nơi mà các nhà thầu có thể loại bỏ các ràng buộc về quy hoạch và môi trường, gây lo ngại lớn về ảnh hưởng xấu đến cảnh quan, môi trường và đời sống công cộng khi các dự án như trang trại điện mặt trời và gió được xây dựng ồ ạt, che phủ nhiều diện tích.

Mặc dù chưa phát triển như Ireland, nền kinh tế Bồ Đào Nha cũng đang chịu áp lực từ các nhà đầu tư phi châu Âu muốn gia tăng quyền kiểm soát các lĩnh vực chiến lược và công nghệ cao. Việc chấp nhận các điều kiện từ nhà đầu tư nước ngoài để đón nhận vốn đầu tư ngắn hạn cần được cân nhắc kỹ lưỡng trong bối cảnh nhu cầu xây dựng một châu Âu thống nhất và tự chủ về mặt chiến lược là cấp thiết hơn bao giờ hết.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.