Chính quyền Trump gấp rút thiết lập lại hàng rào thuế quan sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ

Năm vừa qua, Bộ Tài chính Mỹ từng có nguồn thu tăng mạnh nhờ vào các mức thuế nhập khẩu lên đến hàng chục phần trăm mà chính quyền Trump áp đặt trên hàng hóa từ gần như mọi quốc gia. Tuy nhiên, kể từ khi Tòa án Tối cao ra phán quyết vào tháng 2, bác bỏ quyền sử dụng Đạo luật Tình trạng Khẩn cấp Kinh tế Quốc tế năm 1977 để áp thuế, nguồn tiền này đột ngột sụt giảm. Tòa án xác định tổng thống không được phép dùng quyền hành khẩn cấp để ban hành thuế nhập khẩu, dẫn đến việc chính phủ phải hoàn trả hàng loạt khoản thuế đã thu trước đó.

Kết quả là, nguồn thu từ thuế nhập khẩu đã chuyển từ thặng dư lớn sang thâm hụt nghiêm trọng, với mức thâm hụt lên tới 25,6 tỷ USD trong tháng 6 sau các khoản hoàn thuế. Doanh thu từ thuế nhập khẩu đã giảm từ đỉnh 31,4 tỷ USD tháng 10 năm ngoái xuống còn khoảng 22 tỷ USD trong tháng 3 và tháng 4.

Trước tình hình này, chính quyền Trump nhanh chóng chuyển sang sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp mức thuế 10% trên diện rộng, tuy nhiên quyền sử dụng Điều 122 chỉ giới hạn trong 150 ngày, tức sẽ hết hạn vào ngày 24/7 tới. Việc Quốc hội gia hạn khoản thuế này là điều khó xảy ra khi bầu cử giữa kỳ sắp tới đồng thời người dân đang đối mặt với áp lực chi phí sinh hoạt tăng cao.

Do đó, chính quyền đang tập trung sử dụng Điều 301 của cùng luật trên như một biện pháp lâu dài hơn. Điều 301 cho phép tổng thống áp dụng các mức thuế và biện pháp trừng phạt đối với các quốc gia có hành vi thương mại không công bằng hoặc phân biệt đối xử, với thời gian hiệu lực bốn năm và có thể gia hạn. Ông Trump từng dùng điều khoản này để áp mức thuế lớn lên Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu. Mới đây nhất, chính quyền cũng áp thuế 25% với một số mặt hàng nhập khẩu từ Brazil với cáo buộc kinh tế nước này có nhiều hành vi thương mại không minh bạch.

Việc chuyển đổi từ sắc thuế mang tính linh hoạt theo quyền khẩn cấp IEEPA sang hệ thống điều khoản Điều 301 đòi hỏi quy trình pháp lý phức tạp hơn, bao gồm thu thập ý kiến và tổ chức điều trần. Mặc dù có phần giảm bớt sự bất ổn về chính sách nhưng doanh nghiệp vẫn chưa thể yên tâm hoàn toàn khi các chính sách có thể thay đổi sau các thủ tục này.

Hiện chính quyền đang thực hiện 2 cuộc điều tra lớn dựa trên Điều 301. Một cuộc điều tra nhắm vào 60 quốc gia, chiếm 99% nhập khẩu vào Mỹ, về các nghi vấn không kiểm soát hàng hóa sản xuất từ lao động cưỡng bức. Cuộc điều tra thứ hai xem xét 16 đối tác thương mại, gồm Trung Quốc, Liên minh châu Âu và Nhật Bản, về hiện tượng sản xuất quá mức làm giảm giá hàng hóa toàn cầu, đe dọa ngành sản xuất của Mỹ.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã đề xuất các mức thuế mới trên các nhóm quốc gia liên quan đến lao động cưỡng bức, với mức 10% cho 16 nước và 12,5% với 44 nước còn lại, tương đương hoặc nhỉnh hơn mức thuế Điều 122 hiện tại. Tuy nhiên, các đề xuất này vẫn trong giai đoạn lấy ý kiến công chúng và chưa chính thức áp dụng.

Ông Ryan Majerus, luật sư thương mại từng làm việc dưới chính quyền Trump và Biden, đánh giá quy trình triển khai các sắc thuế mới đang diễn ra khá nhanh, gần như đạt mức pháp luật cho phép để kịp hạn chót 24/7. Dự kiến trong 1-2 tháng tới, chính quyền cũng sẽ công bố thêm các sắc thuế lớn khác liên quan đến cuộc điều tra về sản xuất quá mức, có thể được đem ra áp dụng sau kỳ bầu cử giữa kỳ để tránh tác động chính trị.

Bất chấp những thách thức về mặt pháp lý và các phản ứng từ doanh nghiệp lẫn thị trường, ông Trump vẫn khẳng định chủ trương duy trì các mức thuế quan trên quy mô toàn cầu như từng áp dụng năm 2025, được mệnh danh là “Tariff Man”. Tuy nhiên, chuyên gia tại Evercore ISI cảnh báo rằng việc sử dụng Điều 301 cho mục tiêu này là chưa từng có tiền lệ và có thể dẫn đến các vụ kiện pháp lý mới trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.