Thách thức tái cấu trúc Codelco: Giải pháp cho tình trạng phức tạp hiện nay

Bernardo Fontaine, Chủ tịch hội đồng quản trị của Codelco, đã trình bày với Ủy ban Mỏ và Năng lượng của Thượng viện Chile về thực trạng hiện tại và những thách thức mà tập đoàn sẽ phải đối mặt trong những năm tới. Theo đánh giá, tình hình tài chính và hoạt động của công ty nhà nước này hiện đang rất phức tạp. Sản lượng khai thác của Codelco đã giảm rõ rệt so với mức đạt được một thập kỷ trước, trong khi chi phí sản xuất vượt mức trung bình của ngành khai thác mỏ lớn tại Chile.

Đặc biệt, các dự án kết cấu quan trọng của tập đoàn không chỉ bị chậm tiến độ mà còn vượt ngân sách kế hoạch. Mức nợ của Codelco đã tăng lên tới mức làm hạn chế nghiêm trọng khả năng đầu tư trong tương lai. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng đầu tư cũng nhận định rằng vấn đề chủ yếu của Codelco nằm ở sự suy giảm hiệu quả vận hành.

Năm 2025, sản lượng riêng của Codelco đạt khoảng 1,3 triệu tấn, tương đương hầu như sản lượng của mỏ Escondida - mỏ lớn nhất trong số các đối thủ cạnh tranh. Tuy nhiên, chi phí trực tiếp của Codelco là khoảng 2,12 USD/lb, cao hơn đáng kể so với mức trung bình 1,81 USD/lb trong ngành khai thác mỏ lớn Chile. Về nợ, Codelco có nợ ròng vượt 25 tỷ USD, tương đương 3,8 lần EBITDA, con số này cao hơn nhiều so với các công ty khai thác sản xuất tư nhân tương đương với mức khoảng 0,5 lần EBITDA.

Những con số này cho thấy, Codelco, một tập đoàn then chốt của nhà nước cũng như tài chính quốc gia, không thể tránh khỏi việc cần thiết phải tiến hành các cải cách sâu rộng không chỉ nhằm nâng cao sản lượng và lợi nhuận mà còn để đảm bảo sự bền vững lâu dài.

Fontaine nhấn mạnh rằng lời khẳng định “Codelco không thể thay đổi” đã lỗi thời và không còn phù hợp trong hoàn cảnh hiện nay. Với quyết định của nhà nước không tiếp nhận sự tham gia của tư nhân trong sở hữu, việc cải tiến tiêu chuẩn quản trị trở nên nghiêm trọng hơn. Một ví dụ thực tế gây bức xúc là việc một nhóm giám đốc đã điều chỉnh mục tiêu sản xuất nhằm đảm bảo trả thưởng nhưng không bị phát hiện kịp thời.

Dưới góc độ này, nhà nước phải đảm bảo thực hiện hiệu quả các điều chỉnh cần thiết để nâng cao năng suất, cũng như rà soát lại các kế hoạch đầu tư từng mỏ một cách cụ thể bởi tình hình kinh doanh của Codelco rất đa dạng giữa các mỏ.

Đề xuất từ phía quản lý là không còn coi việc tăng sản lượng là mục tiêu ưu tiên mà thay vào đó tập trung vào việc tạo lợi nhuận bền vững. Một doanh nghiệp khai thác không nên sản xuất bất cứ tấn khoáng sản nào nếu không mang lại giá trị kinh tế. Mục tiêu cần là tối đa hóa giá trị kinh tế của mỏ, thông qua việc cân nhắc chi phí, tuổi thọ của mỏ, rủi ro vận hành và nhu cầu tài chính dài hạn.

Bên cạnh đó, Fontaine cũng chỉ rõ nhà nước cần thay đổi cách ứng xử trong vai trò chủ sở hữu. Không thể yêu cầu Codelco cùng lúc đóng góp ngân sách lớn cho nhà nước, thực hiện mức đầu tư cao đồng thời duy trì mức nợ thấp. Nhà nước cần định hình chính sách đa năm về vốn hóa và cổ tức, gắn với giá đồng dài hạn, đồng thời đặt giới hạn cụ thể về mức nợ và thiết lập những quy định nhằm ngăn chặn việc sử dụng doanh thu từ việc bán tài sản cho các chi phí hoạt động hàng ngày.

Nếu không có những cam kết cụ thể này, các biện pháp hỗ trợ tài chính chỉ mang tính tạm thời và Codelco sẽ lại đối diện với các vấn đề tương tự trong tương lai gần.

Fontaine cũng cho biết trong 4 năm qua, Codelco đã chuyển cho nhà nước khoảng 7 tỷ USD dưới các hình thức khác nhau, trong khi nợ tăng khoảng 8,7 tỷ USD. Mặc dù đây là con số cảnh báo tính không bền vững của mô hình tài chính hiện tại, song cần phân định rõ các khoản tiền nộp liên quan đến nghĩa vụ pháp lý và khoản tiền thực sự là lợi nhuận được rút ra cho nhà nước.

Ví dụ, chỉ riêng khoản thuế đối với doanh thu xuất khẩu đồng đã lên tới gần 5,3 tỷ USD trong thời gian này, chiếm khoảng 75% tổng số tiền nộp cho ngân sách nhà nước. Việc trình bày tất cả các khoản tiền này như lợi nhuận mà nhà nước thu được có thể gây nhầm lẫn giữa nghĩa vụ pháp lý và quyết định rút vốn.

Fontaine thừa nhận nhiệm vụ ông đang thực hiện hiện rất khó khăn, khi ông phải ưu tiên những mục tiêu quan trọng trong bối cảnh kinh nghiệm trước đây cho thấy tập đoàn không thể tiến hành đồng thời mọi cải cách mà không làm loãng nguồn lực và trách nhiệm.

Thay vì đưa ra nhiều kế hoạch tham vọng trên mọi mặt, thách thức lớn nhất là tập trung quản lý vào một số lĩnh vực thiết yếu, mang lại sự thay đổi sâu sắc, có thể đo lường và bền vững, nhằm chứng minh Codelco có thể tự cứu mình trước những thách thức trong tương lai. Quá trình này cần khởi đầu càng sớm càng tốt và không được để bị cản trở bởi các mâu thuẫn trong chính trường.