Panamá thúc đẩy kinh tế tuần hoàn: từ quy định đến thực tiễn

Phần lớn người dân Panamá hiện vẫn chưa hiểu rõ về kinh tế tuần hoàn, một mô hình kinh tế thay thế cho hệ thống truyền thống tuyến tính. Kinh tế tuyến tính dựa trên chu trình khai thác nguyên liệu, sản xuất, tiêu dùng và thải bỏ mà không tái sử dụng. Ngược lại, kinh tế tuần hoàn tập trung vào thiết kế sản phẩm có độ bền cao và dễ sửa chữa, tận dụng chất thải của ngành này làm nguyên liệu cho ngành khác, đồng thời thúc đẩy việc chia sẻ và thuê mượn thay vì sở hữu sản phẩm. Việc tái chế chỉ được coi là giải pháp cuối cùng trong chuỗi này.

Tại Panamá, tình trạng chất thải gây áp lực lớn khi chỉ có khoảng 5% rác thải được tái chế, còn lại 95% bị chôn lấp, đốt hoặc trôi nổi trên các con sông - những nơi vốn được kỳ vọng giữ sạch để phát triển du lịch. Theo số liệu của Hiệp hội Tái chế Panamá, quốc gia này đứng thứ hai ở Mỹ Latinh về lượng rác thải đầu người, chỉ sau Chile.

Tháng 11 năm ngoái, chính phủ Panamá đã thông qua Luật 502, đây là văn bản pháp lý đầu tiên bao quát toàn diện nội dung kinh tế tuần hoàn. Luật không chỉ thúc đẩy tái chế mà còn quy định về thiết kế thân thiện môi trường, sửa chữa thiết bị và tái sử dụng vật liệu trước khi chúng trở thành phế thải. Luật cũng thành lập Hội đồng Kinh tế Tuần hoàn Quốc gia, yêu cầu xây dựng Kế hoạch Chiến lược định kỳ 4 năm và đặt nhà sản xuất vào trung tâm trách nhiệm trong chuỗi giá trị.

Mặc dù vậy, các quy định chi tiết hướng dẫn thi hành, như mức phạt và chính sách khuyến khích, vẫn đang trong quá trình thảo luận liên bộ cho đến tháng 3 năm nay. Tại Hội nghị Bio Circular gần đây vào tháng 6, các chuyên gia và doanh nhân đã kêu gọi chính quyền nhanh chóng triển khai các biện pháp thực tế thay vì chỉ dừng lại ở luật lệ trên giấy.

Trong khi chờ đợi quy định cuối cùng của Nhà nước, nhiều doanh nghiệp địa phương đã chủ động phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn. Một số startup tại Panamá đã tái chế đồng phục cũ và biển quảng cáo thành các sản phẩm mới, được ghi nhận và tôn vinh ở cấp khu vực. Ngoài ra, Mạng lưới Kinh tế Tuần hoàn Quốc gia với sự tham gia của Hiệp hội Công nghiệp, các trường đại học, hiệp hội doanh nghiệp và nhóm thu gom rác đã góp phần thúc đẩy luật cũng đã hình thành và hoạt động hiệu quả.

Kinh tế tuần hoàn tại Panamá không phải là thành quả từ một đạo luật hay hội nghị, mà sẽ phát triển khi các công ty nhận thấy lợi ích từ sửa chữa thay vì thay thế, các địa phương áp dụng mức phí rác thải linh hoạt theo lượng rác tái chế và người dân bắt đầu xem việc chia sẻ hay thuê sản phẩm là cơ hội kinh doanh khả thi.

Panamá sở hữu lợi thế về cơ sở hạ tầng cảng, vị trí địa lý chiến lược và hiện đã có khung pháp lý cho kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, điều quan trọng còn lại là sự quyết tâm và thay đổi nhận thức để hiểu rằng kinh tế tuần hoàn không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là nguồn lao động, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh cho quốc gia.

Hiện quốc gia đã ký kết Thỏa thuận Kinh tế Tuần hoàn và lựa chọn con đường phát triển bền vững này. Nhiệm vụ trong thời gian tới là hành động thực tế: tái chế, tái sử dụng và sửa chữa để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên và phát triển kinh tế-xã hội một cách bền vững hơn.