Hạ viện Nigeria yêu cầu NSA và Bộ Ngoại giao giải trình về Hội đồng Thúc đẩy Đầu tư Nước ngoài Tổng thống

Ủy ban đặc biệt của Hạ viện Nigeria đang điều tra việc thành lập Hội đồng Thúc đẩy Đầu tư Nước ngoài Tổng thống (PFIPC) với nghi vấn hoạt động không có cơ sở pháp lý rõ ràng đã chính thức triệu tập Cố vấn An ninh Quốc gia (NSA) cùng Bộ trưởng Bộ Ngoại giao giải trình về sự việc. Qua đó, ủy ban muốn làm rõ lý do tại sao PFIPC vẫn tiếp tục hoạt động dù có cảnh báo về tính hợp pháp của tổ chức này.

Đặc biệt, NSA được yêu cầu giải thích lý do văn phòng của ông không ngăn chặn được Prince Adeniyi Matthew Adeyemi – người được cho là sáng lập và dẫn đầu PFIPC – sau khi Bộ Ngoại giao chính thức lên tiếng xác nhận PFIPC là tổ chức phi pháp.

Trong phiên điều trần, ông Dunoma Umar Ahmed, Thư ký thường trực Bộ Ngoại giao Nigeria, trình bày một văn bản ngày 21/7/2026 cho biết bộ này không có quan hệ chính thức nào với PFIPC. Ông cho biết bộ đã nhận được ba lần đề nghị hợp tác từ ông Prince Adeyemi nhằm tổ chức Hội nghị thượng đỉnh Đầu tư Thế giới tại Nigeria vào các ngày 26/6/2025, 5/8/2025 và 5/6/2026, nhưng đều không phản hồi.

Ông Ahmed giải thích việc bộ không giữ liên lạc hay đối tác với PFIPC vì nhận thấy nhiều điểm không rõ ràng trong các tài liệu của ông Adeyemi, đồng thời Bộ Ngoại giao đang điều tra tính hợp pháp của PFIPC cũng như nhân thân vị Chủ tịch này. Bộ Ngoại giao còn gửi văn bản yêu cầu làm rõ lên Văn phòng Cố vấn An ninh Quốc gia từ ngày 16/10/2025.

Trả lời Bộ Ngoại giao, NSA khẳng định sau khi liên hệ với Văn phòng Thư ký Chính phủ Liên bang và Văn phòng Chánh văn phòng Tổng thống, họ không nhận diện được ông Prince Adeyemi trong bất kỳ cơ quan chính phủ liên bang nào. Thông tin này được NSA gửi lại Bộ Ngoại giao vào ngày 26/11/2025.

Ủy ban điều tra hỏi tại sao sau khi biết PFIPC không có tư cách pháp lý, Bộ Ngoại giao và NSA không có biện pháp mạnh hơn để chấm dứt hoạt động của PFIPC. Chủ tịch ủy ban nhấn mạnh việc NSA phải lên tiếng giải thích trách nhiệm của mình khi phát hiện PFIPC hoạt động trái pháp luật nhưng vẫn để tổ chức này tiến hành các hoạt động ngoại giao với các nhà ngoại giao nước ngoài mặc dù Bộ Ngoại giao không hề tham gia hay xác nhận sự tiếp xúc nào với PFIPC.

Ủy ban điều tra nhận định trường hợp PFIPC làm lộ rõ vấn đề phối hợp yếu kém giữa các cơ quan chính phủ Nigeria. Một tổ chức không có tư cách hợp pháp nhưng vẫn tạo dựng được hình ảnh và thực hiện các hoạt động ngoại giao là vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến uy tín và pháp quyền nhà nước.

Về phía Bộ Ngoại giao, ông Ahmed thừa nhận có hiện tượng các tổ chức đôi lúc tiến hành các hoạt động mà không thông qua kênh ngoại giao chính thức, dù bộ luôn gửi thông báo nhắn nhủ cần tuân thủ các quy định và đường dây liên lạc chính thức.

Chủ tịch ủy ban, ông Yusuf Gagdi, bày tỏ sự thất vọng sâu sắc trước việc nhiều Bộ, Ban, ngành được mời không có mặt trong các phiên điều trần. Ông nhấn mạnh việc vắng mặt thiếu lý do chính đáng là xúc phạm quyền giám sát của Quốc hội và bất kính với quyền lực lập pháp của Nigeria.

Ông Gagdi tuyên bố đã gửi thông báo cuối cùng yêu cầu các cơ quan liên quan phải có mặt với người đứng đầu và đầy đủ hồ sơ vào ngày 23/7/2026, nếu không sẽ phải chịu các chế tài của pháp luật. Ủy ban kiên quyết không chấp nhận đại diện cấp thấp hoặc phó ban thay cho người có thẩm quyền cao nhất.

Ủy ban còn nhấn mạnh mục đích cuộc điều tra là làm sáng tỏ sự thật, bảo vệ nền pháp trị và đảm bảo không tổ chức hay cá nhân nào vượt khỏi khuôn khổ pháp luật Nigeria.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.