Tổng hợp những tập thơ đương đại đáng chú ý gần đây

Small Birds Singing của Matthew Welton do Carcanet xuất bản là tập thơ viết bằng các câu thơ đôi không vần, có sự thay đổi kích cỡ linh hoạt trên trang như tiếng đàn concertina ngân nga theo các giai điệu. Welton chú ý tới vẻ đẹp của thành phố qua từng mùa, từ những bông cỏ dại mọc lên giữa các mảng bê tông, ong vò vẽ chui ra từ khe gạch, khăn trải tắm đông cứng trên dây phơi, đến bóng chim jackdaws trên thảm cỏ xanh. Cái nhìn của nhà thơ trung lập, thường tập trung vào những chi tiết mà người ta thường lảng tránh hoặc cảm thấy khó chịu vì lệch chuẩn như “nhiều bìa các-tông trong thùng tái chế / hơn cả sức chứa của thùng”. Thơ ông là thơ của những sự vật, giống như thơ của Francis Ponge, nhưng theo Welton: “không có sự vật nào mà không có suy nghĩ”. Các suy niệm của Welton được thể hiện qua những câu thơ đôi đầy ẩn ý: “mẫu hình không có thói quen / nhấn mạnh thói quen trong mẫu hình”. Ông nhấn mạnh rằng thơ luôn hiện diện khắp nơi xung quanh và trong mỗi con người chúng ta, bất kể đó là một chiếc bánh mì kẹp hay một đống rác linh tinh trước căn nhà đang sửa chữa. Thơ giúp phản chiếu thế giới hỗn độn của chúng ta, từ đó cho phép ta nhìn nhận rõ ràng hơn.

Tác phẩm The Channel do Faber phát hành là tuyển tập thơ thứ tư của Jana Prikryl, trong đó bà sử dụng tiếng nói của Cordelia trong vở kịch King Lear của Shakespeare để liên tưởng về câu chuyện gia đình của mình, đến sự ly tán và di cư khỏi Cộng hòa Czech. Vở kịch của Shakespeare trở thành “tài liệu thực tế / của những điều đã xảy ra và liên tục diễn ra”, giúp Prikryl bộc bạch về sự chia cách với bạn bè và người thân, cũng như trải nghiệm sống mà không còn nơi chốn cố hương. Bài thơ Dover Calais đan xen chuyến phà đến Pháp cùng chuyện lưu đày của Cordelia, chuyển thành thuật lại một thảm họa phà rồi lại cắt về cảnh người tị nạn chèo thuyền nhỏ cập bờ: “Những con sóng / phi thực, và cơn mưa tạt, đứa bé hai tuổi / từng bị bỏ lại úp mặt trên bãi biển cách đây 9 năm / đã vang lên trong tôi”. Văn phong của Prikryl thường kết thúc bất ngờ, như trong bài In the Mould: “hay liệu sự ngọt ngào nổi tiếng / của bà ngoại là sự lừa dối / xuyên suốt”. Cách kết câu ngắt quãng này tạo ra những bước nhảy tư duy táo bạo, nối các chủ đề từ trại tị nạn, Shakespeare, những tin nhắn dồn dập, tới các nhân vật phản kháng và khoảnh khắc tình cảm gia đình. Bà đã từ bỏ hình thức thơ truyền thống để tạo nên thứ ngôn ngữ thơ mới, kết nối mọi thứ với nhau, giống như ngôn ngữ của Calvino trong Invisible Cities.

Tập thơ Stepmother do Chatto & Windus phát hành của Helen Mort làm sáng tỏ vai trò mẹ kế thường bị hiểu lầm trong các câu chuyện cổ tích. Nhà phân tâm học Bruno Bettelheim cho rằng sự phổ biến của mẹ kế trong truyện cổ tích giúp trẻ giữ được hình ảnh mẹ đẻ tích cực. Nhà văn Marina Warner nhấn mạnh rằng sự tồn tại của mẹ kế liên quan đến tỷ lệ tử vong cao của các bà mẹ khi sinh con, còn ngày nay vai trò này thường xuất hiện sau các cuộc ly hôn. Mort chia sẻ trải nghiệm cá nhân về góc khuất này của thiên chức làm mẹ và sự trình bày trong thần thoại. Như Euripides từng nói: “Thà là rắn hơn là mẹ kế”, điều này được thể hiện qua nhiều truyện kể về mẹ kế bỏ con trong rừng, hoặc thậm chí chặt đầu con đẻ để thoát khỏi trách nhiệm. Mort cho thấy các hình ảnh mẹ kế thường bị coi là xấu vẫn được đặc tả trong phim và tin tức ngày nay, nhưng cô cũng nhận diện những biểu hiện tinh tế hơn trong đời thực, như cảm giác ghen tị với vóc dáng con riêng của chồng hay bị đẩy ra ngoài mái ấm gia đình chỉ vì những tấm ảnh minh chứng hôn nhân trước. Tập thơ là tuyển tập những câu chuyện sống động nhưng cũng mở ra khả năng thoát khỏi cái bẫy của thần thoại: “Bạn không chọn con chồng hay con dâu. Nhưng mỗi ngày bạn có thể chọn yêu thương nhau.”

Tác phẩm Drunken Driving của Martina Evans, do Carcanet phát hành, là phần tiếp nối đầy sức hấp dẫn của chuỗi sonnet The Coming Thing ra mắt năm 2023, diễn ra sau 10 năm. Nhân vật Imelda, từng bỏ qua quá khứ sàn punk tại Cork, giờ là người mẹ trẻ, đã lập gia đình với Carl, làm ca đêm tại nhà tù Pentonville và tập lái xe ô tô trên các ngã tư đông đúc của London. Các bài sonnet đi kèm chú thích trích từ quy định nhà tù, sách hướng dẫn lái xe và tiểu thuyết Dracula, đưa người đọc vào thế giới lái xe nguy hiểm, quản giáo như ma cà rồng, nhà tù quá tải và những ghi nhận về phân biệt chủng tộc. Giao tiếp trong tù bị hạn chế nhưng bên ngoài, Imelda và cha cô trao đổi những câu chuyện duyên dáng, hài hước: “Khi tôi nói Pentonville là “Phòng Tử Thần”, cha tôi đáp, Con tưởng tượng nhiều đấy. Tôi cho con điểm đó. Nhưng tôi thì không cần! Tôi nói. Một nửa tượng sáp của Madame Tussaud từng bị treo ở đó. Cha tôi cười khẩy: 'Căng thẳng, giống như con đấy?'” Tập thơ mang lại cảm giác sôi động, đậm đặc adrenaline lẫn quan sát sắc bén, được so sánh như phiên bản nâng cấp của series Porridge.