Trẻ em Italy béo phì ngày càng nhiều do thực đơn pizza, pasta và thịt protein

Salvatore, một thanh niên 17 tuổi sống tại ngoại ô Naples, hiện nặng 170kg và gặp rất nhiều khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày, thậm chí không thể tự buộc dây giày hay di chuyển dễ dàng bằng chiếc xe Vespa do cân nặng quá lớn. Mẹ của Salvatore cho biết anh thường xuyên ăn liên tục suốt ngày. Tình trạng của Salvatore được xem như điển hình cho sự gia tăng bất thường của tỉ lệ béo phì trong trẻ em và thanh thiếu niên Italy, đặc biệt ở phía nam nước này. Tại Campania, có nơi hơn 40% trẻ em 8 và 9 tuổi bị thừa cân, khiến vùng này trở thành một trong những điểm nóng về béo phì trẻ em thế giới.

Đây là một bước ngoặt đáng chú ý với một quốc gia vốn nổi tiếng vì truyền thống ăn Địa Trung Hải lành mạnh. Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ em Italy hiện là một trong những nhóm tuổi có tỷ lệ thừa cân cao nhất châu Âu.

Bác sĩ Sonja Chiappetta, chuyên gia điều trị béo phì nặng tại Bệnh viện Betania ở Ponticelli, cho biết trước đây bệnh nhân thường ở tuổi trung niên, nhưng nay xuất hiện ngày càng nhiều thanh thiếu niên chỉ mới 16 tuổi. Bác sĩ áp dụng phẫu thuật thu nhỏ dạ dày giúp hạn chế lượng thức ăn tiêu thụ, nhưng vì cân nặng quá lớn, Salvatore hiện chưa thể thực hiện mà được kê tiêm hormone GLP-1 để giảm cảm giác thèm ăn và giảm cân trước khi phẫu thuật.

Trong quá khứ, Italy được biết đến nhờ chế độ ăn Địa Trung Hải đặc trưng bởi lượng rau củ, đậu, dầu ô liu, ngũ cốc nguyên hạt và cá dồi dào. Tuy nhiên, tiến sĩ Valter Longo phụ trách Viện Trường Thọ tại Đại học Southern California cho rằng hiện nay chỉ khoảng 10% người Italy còn giữ được thói quen ăn này. Thực tế, chế độ ăn hiện đại được ông gọi tắt là “năm P” gồm pizza, pasta, khoai tây, protein và pane (bánh mì) thay thế hoàn toàn hình ảnh ăn uống truyền thống.

Cửa hàng thực phẩm ở Naples ngày càng nhiều các món ăn chế biến sẵn, snack chứa nhiều calo và pizzeria phục vụ những chiếc pizza phủ thêm khoai tây chiên, xúc xích và thực phẩm chiên rán. Bác sĩ Roberto Berni Canani, chuyên gia nhi khoa và béo phì tại Đại học Federico II cho biết đã từng điều trị cho cả trẻ nhỏ 2-3 tuổi có cân nặng lên tới 25kg. Tuy nhiên, phần lớn phụ huynh không nhận thức đúng về trọng lượng của con mình và chỉ chú ý khi trẻ gặp các vấn đề sức khỏe như ho, đau bụng hoặc tiêu chảy mà không biết nguyên nhân thực sự là do béo phì.

Ví dụ, Francesca, 10 tuổi, nặng 60kg với các vấn đề về cổ họng nhưng bố mẹ cô bé lại không cho rằng cân nặng là vấn đề khi cô bé vẫn năng động với các môn thể dục nghệ thuật và khiêu vũ Latinh. Tuy nhiên bác sĩ Canani nhấn mạnh thói quen ăn các món nhỏ nhiều calo, bổ sung đồ uống có đường, ăn ít rau củ quả và thiếu hiểu biết về tác động tích lũy từng bữa trong ngày chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng thừa cân và béo phì.

Các thói quen không lành mạnh dần ăn sâu trong cuộc sống trẻ em qua môi trường gia đình và trường học. Nhiều trường học ở Italy nằm trong các tòa nhà cổ kính không đủ điều kiện trang bị sân tập thể dục hiện đại để nâng cao vận động thể chất cho học sinh. Giáo viên Francesca Pecce tại trường tiểu học Ugo Foscolo chia sẻ sự khó khăn khi đưa vấn đề cân nặng đến phụ huynh bởi văn hóa đặc trưng ở Naples cho rằng trẻ hơi tròn trịa là khỏe mạnh.

Những hoạt động giáo dục ăn uống đang được triển khai tại nhiều trường như dự án của Quỹ Valter Longo, truyền đạt kiến thức dinh dưỡng cho hơn 17.000 học sinh tại 25 trường học ở khu vực Naples nhằm hỗ trợ gia đình thay đổi thói quen ăn uống. Tuy nhiên, không phải học sinh nào cũng thấy hiệu quả, khi nhiều em vẫn chưa quan tâm nhiều đến thay đổi lối sống.

Theo WHO, béo phì là đại dịch toàn cầu khi hơn một tỷ người trên thế giới đang mắc tình trạng này và số trẻ em béo phì đã tăng gấp bốn lần kể từ năm 1990. Italy là quốc gia đầu tiên công nhận béo phì là bệnh mạn tính, tiến triển và dễ tái phát qua đạo luật quốc gia năm 2025, thay đổi cách tiếp cận từ góc độ bệnh lý hơn là lỗi do thói quen cá nhân.

Khu vực Campania được chọn làm thí điểm thực hiện các biện pháp điều trị mới, như phương pháp ăn kiêng mô phỏng nhịn ăn giới hạn calo nghiêm ngặt nhằm mục đích tái thiết lập lại quá trình trao đổi chất. Dù vậy, một số chuyên gia cảnh báo phương pháp ăn kiêng hạn chế này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý trẻ vị thành niên, góp phần làm gia tăng các rối loạn ăn uống.

Salvatore mong muốn được phẫu thuật trong mùa hè tới để có thể mặc áo tắm và tự tin hơn sau nhiều năm sinh sống trong mặc cảm về thân hình. Tuy vậy, anh không phải trường hợp đơn lẻ mà đại diện cho thế hệ trẻ Italy ngày càng xa rời những thói quen ăn uống mang lại sức khỏe tốt từng làm nên danh tiếng của đất nước.