Sự im lặng của Tổng thống Ba Lan ảnh hưởng đến hoạt động liên tục của Tòa án Hiến pháp

Ngày 11/6, Sejm - Quốc hội Ba Lan - đã bầu Giáo sư Sławomir Patyra, chuyên gia hiến pháp của Đại học Maria Curie-Skłodowska tại Lublin, làm thẩm phán Tòa án Hiến pháp, thay thế ông Andrzej Zielonacki, người đã kết thúc nhiệm kỳ vào ngày 28/6.

Đây là lần thứ hai Giáo sư Patyra gửi thư kiến nghị sau khi không nhận được phản hồi từ thư đầu tiên gửi ngày 3/7. Ông nhấn mạnh với tư cách công dân và chuyên gia hiến pháp với hơn 31 năm giảng dạy, ông mong muốn được tuyên thệ trước Tổng thống, một nghi lễ mang ý nghĩa biểu tượng thể hiện sự hợp tác giữa các cơ quan quyền lực nhà nước, đồng thời là minh chứng cho sự vận hành minh bạch và hiệu quả của các thiết chế nhà nước đối với nhân dân.

Người phát ngôn của Tổng thống, Tiến sĩ Rafał Leśkiewicz, gần đây xác nhận rằng Luật không quy định thời hạn cụ thể cho việc tổ chức lễ tuyên thệ thẩm phán Tòa án Hiến pháp. Ông cũng phủ nhận việc có bất kỳ nghi ngờ nào liên quan đến thẩm phán mới được bổ nhiệm.

Theo Giáo sư Ryszard Piotrowski của Đại học Warsaw, dựa trên phán quyết TK trong hồ sơ K34/15, Tổng thống có nghĩa vụ tiếp nhận lời tuyên thệ của thẩm phán nhưng trong những hoàn cảnh đặc biệt, có thể trì hoãn nếu cần thiết nhằm bảo vệ giá trị hiến pháp cao hơn. Tuy nhiên, việc kéo dài thời gian không thể vượt quá mức hợp lý và Tổng thống phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về quyết định trì hoãn này.

Chuyên gia này cũng nhấn mạnh Tổng thống không có quyền biến việc tiếp nhận lời tuyên thệ thành thẩm quyền bổ nhiệm thẩm phán, vì điều này không được Hiến pháp trao cho ông. Ngoài ra, theo Điều 7 Hiến pháp, không thể suy diễn quyền hạn của cơ quan nhà nước để bổ sung vào văn bản hiến pháp và theo Điều 2 Hiến pháp, các cơ quan quyền lực không được hành xử tùy tiện.

Giáo sư Piotrowski nhấn mạnh nếu sự chậm trễ xuất phát từ lịch trình bận rộn của Tổng thống thì cần xem xét nguyên tắc liên tục hoạt động không chỉ của Tổng thống mà còn cả Tòa án Hiến pháp. Mặc dù đa số cầm quyền từng coi nhẹ nguyên tắc này bằng cách không công bố các phán quyết của Tòa án và chậm bổ nhiệm thẩm phán khi nhiệm kỳ của các vị trí cũ kết thúc, Tổng thống không được phép hành xử tùy tiện trong việc này.

Ông Marek Zubik, cựu thẩm phán Tòa án Hiến pháp và người báo cáo trong vụ kiện K34/15, khẳng định Tổng thống không có quyền quyết định chậm trễ trong việc tiếp nhận lễ tuyên thệ, vì đây là nghĩa vụ do luật định quy định.

Ông Zubik cũng nhắc lại rằng trước năm 1997, người được Quốc hội bầu làm thẩm phán Tòa án Hiến pháp chỉ cần tuyên thệ trước Chủ tịch Sejm, không phải Tổng thống. Các thay đổi sau đó dường như làm phức tạp hơn quy trình này.

Giáo sư Piotrowski đề cập đến trường hợp cố Tổng thống Lech Kaczyński, từng trì hoãn trong ba tháng trước khi đồng ý tiếp nhận lễ tuyên thệ của một thẩm phán dù có nghi ngờ về người đó, nhưng từ đó trở đi chưa có trường hợp nào tương tự về nghi ngờ đối với thẩm phán mới.

Trước đó, sáu thẩm phán được Sejm bầu ngày 13/3 cũng đối mặt với sự chậm trễ trong việc tuyên thệ. Chỉ hai người thực hiện nghi lễ với sự hiện diện của Tổng thống, số còn lại đã tuyên thệ "trước mặt Tổng thống" tại Quốc hội, khiến họ không được chủ tịch Tòa án cho phép bắt đầu nhiệm vụ.

Đáng chú ý, một thẩm phán thuộc nhóm "dublerów" là Justyn Piskorski sẽ hết nhiệm kỳ vào ngày 18/9 tới, và tháng 1/2027, thẩm phán „dubler” cuối cùng, Jarosław Wyrembak, cũng kết thúc nhiệm kỳ, làm tăng áp lực về việc bổ nhiệm và tuyên thệ thẩm phán mới kịp thời để đảm bảo hoạt động liên tục của Tòa án Hiến pháp.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.