Bóng dáng hiện đại của các hoạt động phá hoại và phá rối ở châu Âu

Từ năm 2024, hai đơn vị thuộc Học viện WSB tại Dąbrowa Górnicza gồm Trung tâm Phương pháp nghiên cứu Khoa học An ninh và Trung tâm Nghiên cứu An ninh xuyên biên giới đã triển khai nghiên cứu về các điều kiện hoạt động phá hoại hiện đại trong ngữ cảnh chuẩn bị quốc phòng. Nhóm nghiên cứu không chỉ gồm các nhà khoa học trong nước mà còn có sự tham gia của giảng viên từ các trường đại học Ba Lan, Ukraina, cùng các cán bộ làm việc trong cơ quan hành chính nhà nước trung ương và địa phương, nhằm đảm bảo nghiên cứu có tính ứng dụng cao.

Kết quả cho thấy các cuộc phá hoại ngày nay không chỉ dừng lại trên các vùng xung đột mà còn lan rộng sang các khu vực khác. Đáng chú ý, phạm vi thủ phạm ngày càng mở rộng, bao gồm nhiều cá nhân ngoài lực lượng quân sự và cơ quan tình báo, như tội phạm có tổ chức, người nước ngoài, thanh thiếu niên và cả những người vì lợi ích tài chính.

Các sự kiện nổi bật tại Ba Lan bao gồm vụ cháy kho hàng gần khu vực Marywilska, những đợt tấn công vào cơ sở hạ tầng thiết yếu, trong đó có trường hợp nguy hiểm nhất là phá hủy các đường ray trên tuyến tàu hỏa nối Warszawa – Lublin – Dorohusk. Những mục tiêu ưu tiên của các cuộc phá hoại là các cơ sở năng lượng, cung cấp nước, vận tải, hậu cần, truyền thông và chuỗi cung ứng, không chỉ vì giá trị thực tế mà còn bởi tác động tâm lý lớn đối với cộng đồng.

Bên cạnh phá hoại vật chất, ngày càng nhiều hoạt động nhằm thu thập thông tin về cách thức vận hành và điểm yếu của các hệ thống, tương tự hành vi của kẻ trộm dò xét thói quen gia chủ trước khi đột nhập.

Nhóm nghiên cứu phát hiện các hoạt động phá hoại hiện đại không chỉ do các chuyên viên được huấn luyện mà còn có sự tham gia của những người bình thường, trong đó có cả người tị nạn và những đối tượng không nhận thức đầy đủ về mục đích thực sự của nhiệm vụ. Nguyên nhân là sự trả công hấp dẫn cùng với việc giao tiếp qua các nền tảng internet như Telegram, khiến quá trình tuyển dụng diễn ra đơn giản, ít rủi ro và gián tiếp dần tăng cấp độ trong các yêu cầu thực hiện.

Các thủ đoạn vượt quá sự kỳ vọng thông thường này mặc dù không phải mới nhưng nổi bật vì đa dạng hơn về đối tượng thủ phạm. Việc sử dụng những người ngoài hệ thống hoặc quốc tịch nước ngoài giúp che giấu bộ mặt thật của kẻ đứng sau các vụ phá hoại và làm cho các sự việc trông giống như tội phạm thông thường thay vì chiến dịch phá hoại có tổ chức.

Ví dụ, các đối tượng có quốc tịch Ukraina, Belarus, Moldova, Ba Lan, thậm chí Colombia được ghi nhận tham gia các vụ phá hoại tại châu Âu, phần lớn do những khó khăn kinh tế, điều kiện di chuyển thuận lợi và không dễ bị nghi ngờ trong môi trường di dân do chiến tranh hay lao động.

Vụ bắt giữ một công dân Pháp gốc Maroc với cáo buộc cố ý gây hư hại thiết bị thông gió trong hệ thống tàu điện ngầm Warszawa được xem là tín hiệu cảnh báo quan trọng về quy mô và bản chất của các hoạt động phá hoại hiện đại. Giới chuyên gia nhấn mạnh, các sự cố như thế khó phân biệt với các hành vi phạm tội thông thường hoặc sự cố kỹ thuật và có thể là một phần của kế hoạch phức tạp hơn nhằm gây bất ổn xã hội.

Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong quản lý rủi ro cho hạ tầng quan trọng, bởi một sự cố đơn lẻ có thể là bước đầu tiên trong chiến dịch phá hoại đa chiều, bao gồm cả mục tiêu tâm lý, chính trị và kỹ thuật.

Các phân tích chỉ ra tình trạng “phi chuyên nghiệp hóa” trong các hoạt động phá hoại, khi thay vì những lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ trước đây, hiện nay các chiến dịch ngày càng dựa vào mạng lưới trung gian và các tác nhân không chuyên, được gọi là “agent proxy”.

Các thủ phạm này có thể là tội phạm hoặc cá nhân vì tiền và chưa chắc biết người thuê mình thực sự là ai. Mô hình này tạo điều kiện cho những chủ mưu thậm chí phủ nhận trách nhiệm hoặc khiến sự việc như một tội phạm thông thường, gây khó khăn lớn cho các lực lượng chức năng trong việc phát hiện và ngăn chặn.

NhưBernard Wiśniewski từ Học viện WSB nhấn mạnh, các hoạt động phá hoại theo kiểu “outsourcing” này biến thành dịch vụ phá hoại trọn gói với cách thức tuyển dụng qua internet, các nhiệm vụ gia tăng dần không gây nghi ngờ và tấn công hướng nhiều đến các quan hệ xã hội thay vì chỉ các mục tiêu vật chất.

Mục đích sâu xa của những chiến dịch này theo ông Wiśniewski là làm các quốc gia không cảm thấy an toàn dù ở bất kỳ nơi nào, tạo ra sự chia rẽ và làm suy yếu ý chí hỗ trợ Ukraina trong bối cảnh xung đột.

Các nhà nghiên cứu cho biết các thủ đoạn sử dụng mạng xã hội, ứng dụng hẹn hò và ngay cả quan hệ tình cảm để tuyển mộ và thao túng các cá nhân, trong đó có cả người chưa thành niên, đã được ghi nhận đặc biệt tại Ukraina. Ví dụ như việc các cô gái trẻ bị lợi dụng để tiếp cận và làm yếu các binh sĩ đối phương với mục đích tấn công trực tiếp hoặc gián tiếp.

Thực tế này cho thấy xu hướng gia tăng trong việc khai thác con người đặt biệt là những người yếu thế hoặc bị cô lập khỏi xã hội để thực hiện các hành động phá hoại theo cách ngày càng tinh vi và khó phát hiện.

Kết quả nghiên cứu chỉ rõ rằng các nỗ lực phá hoại hiện đại không tập trung vào gây thương vong tối đa như trong các hành động khủng bố truyền thống, mà hướng đến việc thử nghiệm hệ thống, gây ra sự không chắc chắn và chi phí cho an ninh quốc gia.

Lằn ranh giữa khủng bố, phá hoại và tình báo ngày càng mờ nhạt khi một hoạt động có thể đồng thời thực hiện nhiều vai trò như trinh sát, phá hoại và tác động tâm lý. Do đó, các cơ quan chức năng buộc phải xem xét các chuỗi sự kiện thay vì những vụ việc đơn lẻ để đánh giá và đối phó hiệu quả.

Những cảnh báo hiện đại như vụ phá hoại hệ thống metro Warszawa cho thấy nhu cầu cấp thiết của việc tăng cường chiến lược quản lý và bảo vệ hạ tầng quan trọng trước các âm mưu phức tạp, đa chiều.

Chúng ta đang đứng trước sự chuyển đổi trong chiến tranh phi truyền thống, nơi các hoạt động tấn công hướng nhiều đến phá hoại mối quan hệ xã hội lẫn các hệ thống kỹ thuật, đòi hỏi một cái nhìn toàn diện và phối hợp hơn trong công tác an ninh quốc gia và khu vực.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.