Quan hệ Ba Lan - Ukraine: Kreml lợi dụng mâu thuẫn lịch sử và chính trị để chia rẽ hai nước

Quan hệ giữa Ba Lan và Ukraine hiện đang đối mặt với nhiều căng thẳng xung quanh những vấn đề lịch sử và biểu tượng quốc gia, đặc biệt sau quyết định của Tổng thống Volodymyr Zelenskiy đặt tên "Anh hùng UPA" cho một đơn vị thuộc Trung tâm Lực lượng Chiến dịch Đặc biệt "Phương Bắc" của Ukraine. Quyết định này đã làm dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ tại Ba Lan, nhất là khi nước này đang đấu tranh để duy trì ký ức về thảm kịch Volhynia - sự kiện lịch sử nhạy cảm liên quan đến cuộc xung đột giữa các dân tộc trong quá khứ.

Sự kiện này đã khiến chính trường Ba Lan và Ukraine đều có phản ứng mạnh mẽ. Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda đã quyết định thu hồi Huân chương Đại bàng trắng, một trong những phần thưởng cao quý nhất của quốc gia, đã trao cho Zelenskiy. Hành động này khiến hình ảnh hợp tác truyền thống giữa hai nước bị tổn thương sâu sắc.

Chuyên gia chính trị Jewhen Mahda nhận định chính quyền Ukraine không thể không xem trọng ký ức lịch sử trong bối cảnh hiện tại, nhưng ông cũng nhấn mạnh sự khác biệt trong cách nhìn nhận lịch sử giữa Ba Lan và Ukraine. Trong khi Ba Lan vẫn đau đáu về mất mát trong thảm kịch Volhynia, Ukraine hàng ngày chịu tổn thất nặng nề trong cuộc chiến với Nga hiện nay.

Việc ca ngợi lực lượng UPA được xem như một công cụ chính trị của Tổng thống Zelenskiy nhằm củng cố quyền lực và tạo sự đồng thuận nội bộ giữa các phe phái chính trị trong bối cảnh chiến tranh. Tuy nhiên, theo ông Mahda, người dân Ukraine không coi vấn đề lịch sử này là ưu tiên hơn các vấn đề cấp thiết khác như chiến tranh, tham nhũng và cuộc sống khó khăn.

Theo nhà phân tích Mahda, chính Moscow đang khéo léo khai thác các mâu thuẫn giữa Ba Lan và Ukraine để phá hoại mối quan hệ đồng minh quan trọng này. Ông lý giải Kremlin xem việc gây mâu thuẫn là đòn bẩy chính để làm tăng căng thẳng và chia rẽ, từ đó giảm sức mạnh kháng cự của Ukraine trước Nga.

Ông cũng lưu ý khủng hoảng trong quan hệ song phương không phải do các nhà sử học - những người từng tổ chức hội nghị chung tại Ba Lan, mà chủ yếu là do các chính trị gia và áp lực chính trị trong và ngoài nước.

Nhà phân tích Mahda cho rằng, trong hoàn cảnh chiến tranh, không thể mong Tổng thống Zelenskiy rút lại quyết định liên quan đến UPA, vì điều đó sẽ bị coi là dấu hiệu của sự yếu đuối. Ông cũng nhận định cần có sự tôn trọng lẫn nhau và đối thoại chân thành để giảm căng thẳng. Tháng 7 vừa qua, các cuộc gặp giữa lãnh đạo Ba Lan và Ukraine bên lề Hội nghị NATO tại Ankara được xem là bước đi tích cực, dù những vấn đề tồn tại sẽ không thể giải quyết trong ngày một ngày hai.

Liên quan đến việc mở rộng tiếp cận các tài liệu lưu trữ liên quan thảm kịch Volhynia, Mahda đánh giá đây là hành động có ý nghĩa chính trị, dù một phần tài liệu đã được công khai từ năm 2016. Ông cũng nhấn mạnh phần lớn hồ sơ gốc vẫn nằm ở Nga và bị Moscow lợi dụng để tuyên truyền và gây bất đồng.

Về vị thế Tổng thống Zelenskiy, ông Mahda cho biết trong bối cảnh hiện nay, Zelenskiy vẫn giữ vị trí khá mạnh mẽ nhưng chiến tranh và các vấn đề trong nước tạo ra nhiều thách thức. Ông cảnh báo chiến dịch tranh cử sắp tới sẽ không dễ dàng đối với Zelenskiy khi có các đối thủ lớn như Valeriy Zaluzhnyi, Petro Poroshenko hay Yulia Tymoshenko và cả cựu vận động viên quyền Anh Oleksandr Usyk.

Ông Mahda cũng nhận định việc thay đổi Thủ tướng Yulia Svyrydenko là dấu hiệu cho thấy sự cạnh tranh quyền lực ác liệt trong nội bộ Ukraine. Về hợp tác với phương Tây, ông cho rằng Ukraine vẫn đang là "hiệp sĩ cuối cùng của châu Âu" chống lại Nga, và nhận được hỗ trợ về vật chất, nhưng phương Tây chưa sẵn sàng tham gia trực tiếp vào chiến tranh, nhất là khi NATO chưa đưa ra một chiến lược rõ ràng đối phó Nga.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.