UNAM đối mặt cuộc khủng hoảng niềm tin sau gian lận trong kỳ thi tuyển sinh trực tuyến

Đại học Quốc gia Tự trị Mexico (UNAM) đã tiến hành lần đầu kỳ thi tuyển sinh đại học hoàn toàn qua mạng dành cho gần 160.000 thí sinh, nhưng thiếu sự chuẩn bị kỹ thuật và cơ chế đảm bảo cần thiết. Kết quả sau hơn hai tháng cho thấy một cuộc khủng hoảng niềm tin chưa được nhà trường công khai thừa nhận. Các chuyên gia phân tích thống kê, trong đó có Eduardo Backhoff - cựu chủ tịch Hội đồng INEE, chỉ ra sự bất thường rõ rệt trong phân phối điểm thi năm 2026 so với năm 2025, trong đó điểm tuyệt đối và gần tuyệt đối xuất hiện nhiều đến mức không thể giải thích.

Bên cạnh đó, nhà trường thừa nhận trong quá trình thi có hiện tượng giả mạo danh tính, nhận sự trợ giúp bên ngoài và sự tham gia của các công ty chuyên cung cấp dịch vụ gian lận, dẫn đến việc UNAM nộp đơn tố cáo hình sự từ ngày 3/7. Tuy nhiên, phản hồi chính thức của Ban Giám hiệu vào ngày 21/7 chỉ dừng lại ở việc công bố một báo cáo và thành lập ủy ban kỹ thuật, chưa đề cập thẳng thắn đến mức độ nghiêm trọng của sự việc, tạo cảm giác nỗ lực tránh né trách nhiệm và làm giảm uy tín nhà trường.

UNAM không phải trường hợp duy nhất đối mặt với vấn đề gian lận trong kỳ thi trực tuyến. Năm 2020, Đại học Tự trị Baja California đã hủy kết quả kỳ thi sau khi phát hiện thí sinh chia sẻ đề qua WhatsApp và yêu cầu thi lại trực tiếp. Ở Ấn Độ, gian lận trong kỳ thi tuyển sinh y khoa năm 2024 khiến Tòa án Tối cao chỉ tổ chức thi lại với nhóm thí sinh có dấu hiệu nghi vấn, không loại bỏ được sự nghi ngờ của công chúng. Năm 2026, chính phủ Ấn Độ đã hủy bỏ toàn bộ kỳ thi khi phát hiện rò rỉ đề và tổ chức một kỳ thi mới với hơn 2 triệu người tham dự.

Tại Argentina, scandal điểm thi bất thường năm 2025 ở kỳ thi nhập học y khoa cũng được giải quyết bằng cách thi lại một phần dành cho thí sinh có điểm nghi vấn, nhưng biện pháp một phần này chỉ khiến những thí sinh ấy phàn nàn. Ở Peru, sự im lặng và thiếu hành động cứng rắn trước bê bối gian lận trong kỳ thi trực tuyến của Đại học San Marcos năm 2020 dẫn đến việc gian lận quy mô lớn hơn vào năm 2022, buộc phải hủy bỏ toàn bộ kỳ thi tuyển sinh. Điều này cho thấy việc xử lý nhẹ nhàng không thể khép lại khủng hoảng mà còn kéo dài và làm trầm trọng thêm vấn đề.

Kỳ thi trắc nghiệm trong vòng ba giờ trên máy tính không thể đánh giá được năng lực thực sự hay đam mê của thí sinh mà chỉ đo lường kỹ năng có thể luyện tập khác nhau giữa các đối tượng. Khi kỳ thi này chứa đựng sức nặng quyết định tương lai người học và số lượng chỗ ngồi hạn chế so với nhu cầu, thị trường gian lận phát triển mạnh. Vấn đề không chỉ nằm ở đạo đức của thí sinh mà là cấu trúc tuyển chọn tạo ra kẽ hẹp dễ dẫn đến tham nhũng.

Do vậy, UNAM phải thực hiện bốn nhiệm vụ cấp thiết: thừa nhận công khai quy mô và mức độ nghiêm trọng của gian lận; thực hiện kiểm toán nội bộ và đánh giá chính xác nguyên nhân, từ lỗi kỹ thuật, gian lận từ bên trong nhà trường đến hành vi của cá nhân và doanh nghiệp tiếp tay; tổ chức kỳ thi lại bằng hình thức trực tiếp; và tiến hành xử lý kỷ luật minh bạch để phân định rõ trách nhiệm, sửa đổi ràng buộc kỹ thuật và nâng cao cơ chế giám sát.

Hành động minh bạch, mạnh mẽ và không bao che sẽ giúp UNAM lấy lại niềm tin, trở thành mẫu mực cho cách đối mặt và giải quyết khủng hoảng lớn trong lĩnh vực giáo dục đại học công lập.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.