Mỹ ký thỏa thuận hợp tác hạt nhân thương mại với Saudi Arabia

Ngày 27/3, Bộ Năng lượng Mỹ công bố việc ký kết một thỏa thuận hợp tác hạt nhân thương mại với Saudi Arabia, tạo điều kiện cho các công ty Mỹ tham gia vận hành các nhà máy điện hạt nhân thương mại tại đất nước Trung Đông này. Lễ ký kết được thực hiện giữa Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Prince Abdulaziz bin Salman.

Thỏa thuận này nhằm thúc đẩy quan hệ thương mại giữa hai nước, đồng thời được kỳ vọng sẽ tồn tại trong nhiều thập niên và mang lại giá trị hàng tỷ đô la cho các bên liên quan. Tuy nhiên, toàn bộ thỏa thuận phải được Quốc hội Mỹ thông qua trong vòng 90 ngày kể từ khi công bố.

Theo bản ghi nhớ nội bộ được NPR tiếp cận, thỏa thuận cho phép các công ty Mỹ ưu tiên tiếp cận chương trình năng lượng hạt nhân của Saudi Arabia, bao gồm quyền cung cấp lò phản ứng và nhiên liệu hạt nhân. Điều này giúp tăng cường vị thế của ngành công nghiệp hạt nhân Mỹ trên thị trường quốc tế, đồng thời mở rộng mạng lưới hợp tác và kinh doanh ở vùng Trung Đông.

Phát biểu tại lễ ký, Bộ trưởng Chris Wright nhấn mạnh: "Những thỏa thuận này phản ánh cam kết chung của hai quốc gia trong việc củng cố mối quan hệ thương mại, góp phần mang lại sự thịnh vượng trong nước và an ninh cho các đồng minh ở nước ngoài". Ông đồng thời khẳng định thỏa thuận tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn hạt nhân và ngăn ngừa phổ biến vũ khí cao nhất, dựa trên các công nghệ và chuyên gia hàng đầu của Mỹ.

Dù vậy, theo bản ghi nhớ, thỏa thuận không bao gồm những điều khoản được gọi là "tiêu chuẩn vàng" nhằm cấm Saudi Arabia làm giàu uranium hay tái xử lý nhiên liệu hạt nhân. Thỏa thuận cũng không yêu cầu Saudi Arabia thực hiện các biện pháp giám sát chặt chẽ hơn từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Sự thiếu hụt các hạn chế này khiến một số chuyên gia và nghị sĩ Mỹ lo ngại về khả năng Saudi Arabia có thể phát triển vũ khí hạt nhân trong tương lai. Thái tử Saudi Mohammed bin Salman từng tuyên bố, nếu Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, Saudi Arabia có thể sẽ theo chân chế tạo loại vũ khí này.

Trước đó, Dân biểu Brad Sherman (Đảng Dân chủ, California) đã lên tiếng trên mạng xã hội X rằng Quốc hội chỉ nên phê chuẩn thỏa thuận nếu bao gồm các điều khoản an toàn "tiêu chuẩn vàng" tương tự như thỏa thuận với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), đồng thời cảnh báo việc thúc đẩy thương mại nếu không có các ràng buộc nghiêm ngặt sẽ gây nguy hiểm cho nỗ lực ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân tại Trung Đông.

Bản ghi nhớ khẳng định Mỹ không ủng hộ chương trình phát triển vũ khí hạt nhân của Saudi Arabia và thỏa thuận chỉ giới hạn trong hợp tác hòa bình về năng lượng hạt nhân. Thỏa thuận cũng bao gồm các điều khoản ngăn ngừa phổ biến theo Đạo luật Năng lượng Nguyên tử và không bắt buộc Mỹ phải chuyển giao công nghệ hoặc khả năng chu trình nhiên liệu hạt nhân cho Saudi Arabia.

Trong một cuộc phỏng vấn với NPR, chuyên gia về phổ biến vũ khí hạt nhân Matthew Bunn từ Trường Kennedy, ĐH Harvard cho rằng thỏa thuận có thể làm gia tăng khó khăn trong quá trình đàm phán đạt được thỏa thuận hợp lý với Iran về chương trình hạt nhân. Ông cho rằng Iran sẽ ít có khả năng đồng ý với các biện pháp kiểm tra nghiêm ngặt nếu Saudi Arabia không tham gia cam kết tương tự.

Tổng thể, thỏa thuận mở ra cơ hội kinh tế đáng kể cho ngành năng lượng hạt nhân Mỹ nhưng cũng đặt ra những thách thức về an ninh và chính sách đối ngoại khi thiếu đi những ràng buộc chặt chẽ về kiểm soát công nghệ hạt nhân tại một khu vực căng thẳng như Trung Đông.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.