Tòa án Casación khẳng định vị thế thượng thẩm trước việc phản ứng của các tòa án liên bang

Casación xác lập vai trò tối cao trong hệ thống tư pháp liên bang

Trước diễn biến mới về phản ứng của một số tòa án cấp thấp hơn, đặc biệt là các tòa án liên bang, Tòa án Casación Liên bang Argentina đã chính thức tuyên bố mình là cấp thẩm quyền tối cao và các phán quyết của tòa trong các vụ án trọng tài phải được tất cả các tòa án khác trong hệ thống liên bang áp dụng nghiêm ngặt. Điều này được thể hiện thông qua một vụ việc gần đây, khi Casación hủy bỏ quyết định của Tòa án Hình sự Liên bang số 3 tại Rosario về việc tính tiền phạt trong một vụ án ma túy.

Quyết định của Casación được đưa ra bởi Ban hội thẩm IV, gồm ba thẩm phán Javier Carbajo, Gustavo Hornos và Mariano Borinsky, và là một minh chứng rõ nét cho vị thế cấp trên của Casación đối với các tòa án khác. Vụ việc này bắt nguồn từ việc tòa sơ thẩm tại Rosario áp dụng mức phạt tiền thấp hơn mức quy định pháp luật.

Cơ sở pháp lí và quan điểm của tòa Casación

Phán quyết Casación nhấn mạnh sự bắt buộc của việc áp dụng quan điểm được đưa ra trong phiên họp toàn thể (plenario) số 17, gọi là Pastene, ngày 13/5/2025. Theo đó, tiền phạt trong các vụ án ma túy phải được tính dựa trên giá trị hợp lệ tại thời điểm phán quyết trở thành có hiệu lực và người bị kết án bị yêu cầu phải thanh toán, chứ không phải căn cứ vào thời điểm xảy ra hành vi phạm tội. Đây là một điểm tạo nên sự đồng thuận trong hệ thống các tòa án liên bang để đảm bảo sự công bằng và phản ánh đúng giá trị thực tế.

Trong ý kiến chủ đạo của mình, thẩm phán Hornos nhấn mạnh rằng quyết định của tòa sơ thẩm Rosario là một sai sót nghiêm trọng trong định lượng hình phạt tài chính vì đi ngược lại với giáo điều pháp lý bắt buộc. Ông lý giải hệ thống đơn vị trả giá cố định được thiết kế nhằm đảm bảo tiền phạt có tính tương xứng với sự thiệt hại do tội phạm gây ra, và tránh để mức phạt bị giảm sút giá trị theo thời gian do lạm phát. Theo quan điểm của tòa, thời điểm quan trọng để xác định tiền phạt chính là thời điểm đòi hỏi người bị kết án phải thanh toán, khi ý chí lập pháp được thể hiện rõ ràng nhất để duy trì hiệu lực hình phạt quả tiền.

Định vị vai trò và ý nghĩa pháp lý của Casación

Bên cạnh đó, thẩm phán Borinsky tập trung vào khía cạnh thể chế để khẳng định rằng các quyết định được ban hành trong phiên họp toàn thể của Casación, theo quy định tại Điều 10 Luật 24.050, có tính bắt buộc đối với các tòa án cấp dưới. Thực tế, sự mơ hồ về vai trò của Casación thể hiện trong một số điều khoản của Bộ luật Tố tụng Hình sự Liên bang mới khiến một vài tòa án liên bang như tại Córdoba, Salta và Rosario từng có những quan điểm khác biệt. Tuy nhiên, phán quyết lần này làm rõ ràng Casación là tòa cấp trên có quyền kiểm soát tuyệt đối và các tòa án phải tuân thủ giáo điều từ các phiên họp toàn thể của Casación.

Bối cảnh pháp lý và hệ quả từ các phán quyết toàn thể năm 2025

Kể từ khi các phiên họp toàn thể năm 2025 được công bố, trong đó có một số về các hạn chế đối với quyền ra tù sớm của người bị kết án ma túy và cách thức áp dụng tiền phạt, nhiều tòa án liên bang ở các vùng xa xôi đã có phản ứng thái độ khác nhau, đôi khi trực tiếp bác bỏ hoặc có quan điểm phản đối một cách rõ ràng.

Ví dụ, Tòa án Hình sự Liên bang số 1 tại Córdoba từng tuyên bố một điều luật trong lĩnh vực thi hành án hình sự là vi hiến nhằm cho phép bị án ma túy hưởng các quyền lợi nhất định, đi ngược lại quan điểm của Viện Kiểm sát. Tại Patagonia, một thẩm phán ở Tòa án Hình sự Liên bang General Roca đã đưa ra phán quyết tương tự, tuyên bố điều luật về thi hành án không hợp pháp và tạo điều kiện cho người bị kết án tù vì tội ma túy được hưởng tự do có điều kiện. Tuy nhiên, quyết định này sau đó bị Casación thu hồi, đảo ngược và nhấn mạnh sự bắt buộc của giáo điều pháp lý từ các phiên họp toàn thể.

Cùng lúc đó, Casación cũng từ chối các đơn kháng cáo từ các luật sư bào chữa tại các tòa án Resistencia, Rosario và Posadas khi họ cố gắng mở lại các tranh luận này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.