Procurador Eduardo Casal kêu gọi sớm ban hành quy định khẩn cấp để các công tố viên được phép tham gia Tòa án tối cao Buenos Aires

Phản ứng trước phán quyết của Tòa án tối cao về quyền tài phán

Eduardo Casal, Tổng công tố quốc gia Argentina, đã chính thức kêu gọi Chính phủ phải nhanh chóng có giải pháp pháp lý nhằm giải quyết khoảng trống trong việc cho phép công tố viên tham gia các vụ án theo phán quyết "Levinas" của Tòa án tối cao. Phán quyết này quy định các vụ án do tòa án quốc gia tại Buenos Aires thụ lý phải được Tòa án Tối cao thành phố Buenos Aires (TSJ) xem xét trước khi đến Tòa án tối cao quốc gia, tuy nhiên các công tố viên thuộc cơ quan quốc gia hiện không được phép tham gia xét xử tại TSJ do không thuộc thẩm quyền của họ.

Ông Casal tiết lộ, từ ngày 19/5, ông đã chính thức gửi đề nghị một quy định tạm thời hoặc Nghị định về tình trạng cấp bách nhằm cho phép công tố viên quốc gia được can dự tại Tòa án TSJ trong giai đoạn chuyển giao thẩm quyền tòa án từ quốc gia sang địa phương. Đây là biện pháp nhằm tránh tình trạng các vụ án bị đình trệ do vướng mắc pháp lý, ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng và công lý.

Phiên họp tại Quốc hội và những tác động từ phán quyết "Levinas"

Trước Ủy ban Liên ngành Giám sát và Kiểm soát Bộ máy Công tố thuộc Quốc hội, do đại biểu Sebastián Galmarini chủ trì, ông Casal và các cộng sự đã trình bày báo cáo thường niên về hoạt động Bộ Công tố, đồng thời phân tích ảnh hưởng tiêu cực của phán quyết Levinas cũng như luật lao động mới được ban hành hồi tháng 3 có nội dung phù hợp với phán quyết trên.

Ông Galmarini nhấn mạnh, sau 5 năm, Ủy ban được tái lập nhằm đảm bảo rằng sự độc lập của Bộ Công tố không bị hiểu nhầm là thiếu trách nhiệm giải trình với người dân. Trong bài phát biểu của mình, ông Casal cũng cho biết sau khi luật lao động mới được thông qua, phán quyết Levinas đã được củng cố bằng luật, khiến vấn đề trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Cụ thể, trong một vụ án hình sự liên quan đến tội phạm giết phụ nữ (femicidio), một công tố viên đã phải kháng cáo một quyết định phóng thích mà ông cho là tùy tiện. Tuy nhiên, do thiếu văn bản pháp lý cho phép can dự tại TSJ, Bộ Công tố đã vẫn phải thực hiện kháng cáo này nhằm bảo vệ quyền truy tố và đảm bảo công lý được thực hiện. Casal khẳng định Bộ Công tố có trách nhiệm chính yếu là đảm bảo công lý hình sự được thi hành và quyền truy tố không bị ảnh hưởng.

Vấn đề cơ sở vật chất và nguồn lực của Bộ Công tố

Bên cạnh vấn đề pháp lý, ông Casal cũng cảnh báo về tình trạng thiếu hụt nhân lực và nguồn lực tài chính của Bộ Công tố, nhất là khi cơ quan này chịu trách nhiệm chính trong việc áp dụng hệ thống tố tụng hình sự mới, theo đó công tố viên đảm nhiệm vai trò chủ động trong điều tra, xét xử và rút ngắn thời gian giải quyết các vụ việc.

Juan Manuel Casanovas, Thư ký Bộ Công tố, nêu rõ sự chênh lệch giữa số lượng thẩm phán và công tố viên hiện nay: trong khuôn khổ liên bang có 380 thẩm phán nhưng chỉ có 222 công tố viên, trong khi số nhân sự cũng chênh lệch lớn (9.300 nhân viên tòa án so với 2.500 nhân viên Bộ Công tố). Hơn nữa, có tới 160 vị trí cần tuyển dụng để đáp ứng yêu cầu vận hành hệ thống tố tụng mới, trong đó một số vị trí đang trong quá trình tuyển chọn.

Về mặt tài chính, Juan Manuel Olima, Thư ký Phối hợp các hoạt động của Bộ Công tố, chỉ ra rằng ngân sách của Bộ trong hai năm qua đã giảm sức mua tới 47%, bao gồm 44,7% năm 2024 và 3,3% năm 2025. Mức giảm này trùng với thời điểm Bộ bắt đầu áp dụng hệ thống tố tụng hình sự mới đòi hỏi nhiều hơn về nguồn nhân lực, công nghệ và cơ sở vật chất. Ví dụ, các chức năng thẩm định y tế từng thuộc Cơ quan Giám định Y tế của Tòa án tối cao nay phải chuyển sang Bộ Công tố nhưng nhân sự chuyên môn hiện đang bị thiếu hụt nghiêm trọng.

Chiến lược cải cách, hiện đại hóa và quản lý thông tin

Trong báo cáo lên Quốc hội, ông Olima cũng trình bày các mốc quan trọng của kế hoạch quản lý 2024-2026, bao gồm việc áp dụng dần dần hệ thống tố tụng mới, hiện đại hóa thủ tục và giảm thiểu sử dụng giấy tờ, tăng cường chiến lược ngăn chặn tội phạm tổ chức, kiểm soát việc dùng trí tuệ nhân tạo và thành lập kênh tiếp nhận duy nhất để đảm bảo kiểm soát thông tin tình báo từ các cơ quan liên quan.

Kết nối với Cơ quan Tình báo Nhà nước (SIDE), Bộ Công tố đã thiết lập đường dây tiếp nhận thông tin tình báo duy nhất nhằm đảm bảo mọi dữ liệu chuyển tới đều được ghi nhận, giám sát và phân phối đến các công tố viên phù hợp, tránh việc hình thành những vụ án dựa trên cơ sở thông tin tình báo không minh bạch. Ông nhấn mạnh, mục tiêu là không để xảy ra trường hợp một vụ án bắt đầu chỉ từ thông tin tình báo mà không có dấu vết rõ ràng và hợp pháp trong hệ thống xét xử.

Thông tin từ Quốc hội Argentina cho thấy các đề nghị thay đổi pháp luật của Bộ Công tố đang được xem xét nhằm bảo đảm tính liên tục và hiệu quả của hoạt động tư pháp trong bối cảnh chuyển giao thẩm quyền giữa các tòa án và nhu cầu đổi mới hệ thống xét xử hình sự.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.