ICE chuẩn bị tăng cường chiến dịch trục xuất người di cư Haiti sau phán quyết TPS của Tòa án Tối cao

Vào thứ Hai tới, hơn 300.000 người di cư Haiti sẽ chính thức mất quyền được sống và làm việc hợp pháp tại Hoa Kỳ theo chương trình Tình trạng Bảo vệ Tạm thời (TPS) sau phán quyết của Tòa án Tối cao tháng Sáu vừa qua. Theo các báo cáo từ Fox News và CBS News dựa trên nguồn tin liên bang ẩn danh, Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) dự kiến sẽ tăng cường chiến dịch bắt giữ và trục xuất những người di cư bị ảnh hưởng, có khả năng khởi động ngay trong tuần này. Trong đó, bang Ohio nói chung và thành phố Springfield nói riêng sẽ trở thành trọng tâm của chiến dịch, nơi mà vào năm 2024, cựu Tổng thống Donald Trump từng cáo buộc sai lệch rằng người di cư Haiti đã ăn thịt thú cưng của cư dân địa phương.

Phán quyết của Tòa án Tối cao đã mở đường cho chính quyền Trump, tạm thời, chấm dứt chương trình TPS dành cho những người trốn chạy bạo lực và thiên tai tại Haiti và Syria. Lệnh thi hành phán quyết được dự báo sẽ được truyền xuống các tòa án cấp thấp vào ngày thứ Hai này.

Mức độ quyết liệt của chiến dịch của ICE vẫn chưa được xác định rõ và liệu Haiti có đủ khả năng tiếp nhận luồng người trở về dồi dào hay không cũng là điều chưa thể đoán định. Giám đốc Cục Di cư Quốc gia Haiti, Jean Négot Bonheur Delva, cho biết trong một cuộc trao đổi với đại sứ quán Mỹ tại Haiti rằng nước này có thể sẽ đón nhận các chuyến bay trục xuất hàng tuần, mỗi chuyến chở khoảng 250 người từng được hưởng TPS.

Phán quyết và việc thực thi nó đang gây lo ngại sâu sắc trong cộng đồng người Haiti tại Mỹ bởi họ không chỉ đứng trước nguy cơ mất kế sinh nhai mà còn có thể bị trục xuất về quốc gia đang khủng hoảng nghiêm trọng ở vùng Caribbean. Điều này đồng thời có thể ảnh hưởng đáng kể đến nền kinh tế Mỹ. Tập tài liệu công bố tháng 1 năm 2026 của tổ chức vận động di cư FWD.us cho thấy trong số hơn 200.000 người hưởng TPS có mặt trong lực lượng lao động Mỹ, có khoảng 15.000 người làm nghề nông nghiệp, 13.000 trợ lý hộ lý và nhiều người khác làm việc trong các ngành nghề khác nhau.

Phát ngôn viên Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) từ chối cung cấp thông tin cụ thể về các chiến dịch sắp tới của ICE, chỉ cho biết: “Giờ là lúc kết thúc, điều đó không có nghĩa bạn phải về nhà ngay nhưng cũng không thể ở lại đây… Tin tốt là bạn còn thời gian để nhận khoản hỗ trợ 2.600 USD và vé máy bay miễn phí về nước.”

Chương trình TPS được thành lập từ năm 1990 nhằm bảo vệ người di cư từ các quốc gia đang gặp xung đột vũ trang, thiên tai hay các điều kiện nguy hiểm khác được phép cư trú và làm việc hợp pháp tại Mỹ. Dưới thời chính quyền Trump, nhiều quốc gia bao gồm Haiti đã bị chấm dứt TPS với lý do các điều kiện kéo dài không còn là “ngoại lệ tạm thời” và việc tiếp tục cho phép người dân ở lại là đi ngược lợi ích quốc gia.

Sau trận động đất mạnh cấp 7.0 tại Haiti năm 2010 gây thiệt hại nặng nề và hàng triệu người mất nhà cửa, Haiti được Mỹ trao tín hiệu TPS. Tuy nhiên, những năm gần đây, Bộ Ngoại giao Mỹ cảnh báo mức độ an toàn ở Haiti giảm sút nghiêm trọng do tình trạng bạo lực liên quan đến các băng đảng vũ trang chiếm đến 90% khu vực thủ đô Port-au-Prince và tỉnh lân cận. Theo Tổ chức Di cư Quốc tế, gần 1,5 triệu người đã bị buộc phải rời bỏ nhà cửa vì bạo lực, trong đó đa số là phụ nữ và trẻ em gái.

Một số nghị sĩ Cộng hòa tại Mỹ phản đối việc chấm dứt TPS đối với Haiti. Tháng 4 vừa qua, Hạ viện do phe Cộng hòa kiểm soát đã thông qua dự luật yêu cầu giữ lại TPS cho Haiti ít nhất đến đầu năm 2029, với 10 thành viên Cộng hòa đồng ý cùng phe Dân chủ. Dự luật hiện đang chờ thượng viện xem xét và mới đây đã bị chặn lại vào ngày 22 tháng 7 do sự phản đối của Thượng nghị sĩ Eric Schmitt (R, Mo.). Nhà Trắng đã cảnh báo sẽ bác bỏ dự luật nếu được thông qua.

Trong khi đó, nghị sĩ Carlos Gimenez (Cộng hòa, Florida) nhận định Haiti là một “quốc gia thất bại” nhưng việc trục xuất ngay lập tức những người hưởng TPS sẽ là “một sai lầm lớn”. Bộ trưởng DHS Markwayne Mullin, người tiếp quản vị trí từ Kristi Noem hồi tháng 3, thì bảo vệ quyết định chấm dứt TPS cho Haiti. Ông Mullin cho biết nhóm người ở lại Mỹ theo TPS đã có thời gian dài để tìm các cách hợp pháp khác nhằm cư trú lâu dài thay vì phụ thuộc vào quy chế tạm thời.

Trả lời phỏng vấn CNN, ông Mullin cho biết việc đánh giá Haiti “an toàn” hay không không đơn giản và các cảnh báo đi lại của Bộ Ngoại giao Mỹ chủ yếu dành cho công dân Mỹ, không phải người Haiti. Mullin nhấn mạnh: “Không có quốc gia nào hào phóng hơn Mỹ, nhưng chúng tôi cũng không muốn bị lợi dụng.”

Theo đánh giá của các chuyên gia, câu chuyện TPS đối với Haiti là một bài toán phức tạp liên quan đến an ninh biên giới, nhân quyền và kinh tế trên bàn cờ chính trị ở Mỹ, phản ánh sự xung đột nội bộ và ảnh hưởng sâu rộng đến cộng đồng di cư và các quốc gia nguồn quan trọng.