Dự án Nhà ga thứ ba sân bay Hazrat Shahjalal ở Bangladesh lộ nhiều sai phạm tài chính với thiệt hại hơn 4.400 tỷ đồng

Dự án xây dựng Nhà ga thứ ba tại sân bay quốc tế Hazrat Shahjalal, Bangladesh, được triển khai từ năm 2019 dưới chính quyền đảng Awami League cũ, là một trong những dự án hạ tầng lớn nhất nước với tổng kinh phí khoảng 21.300 tỷ đồng, trong đó Bangladesh góp 5.000 tỷ đồng, phần còn lại do Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tài trợ. Đơn vị thi công chính là Aviation Dhaka Consortium (ADC).

Kiểm toán nhà nước Bangladesh đã tiến hành đánh giá và chỉ ra hàng loạt sai phạm tài chính trong dự án. Tổng thiệt hại tính đến nay lên đến 4.469 tỷ 931 triệu 766 đồng Bangladesh (tương đương khoảng hơn 4.400 tỷ đồng), bao gồm các khoản chi không đúng quy định, thanh toán ngoài hợp đồng, thiếu bồi thường khi nhà thầu chậm tiến độ, và nhiều vấn đề khác liên quan đến quản lý và kiểm soát tài chính dự án.

Theo báo cáo kiểm toán, có gần 2.000 tỷ đồng đã được chi trả cho nhà thầu mà không có sự chấp thuận hợp lệ từ các cơ quan có thẩm quyền, với sai phạm vượt thẩm quyền và không tuân thủ hợp đồng quốc tế. Trong dự án còn có tình trạng chi trả tiền vượt hợp đồng cho nhà thầu với các khoản ngoài hợp đồng như viện phí, chi phí đi lại nhưng không có trong hợp đồng.

Một ví dụ đáng chú ý là việc thay đổi kết cấu ống dẫn từ ceramic sang bê tông, làm tăng chi phí hợp đồng nhưng lại thanh toán cho nhà thầu khoản chi phí giả định ‘giảm chi phí’, gây thất thoát lên tới hơn 70 tỷ đồng. Ngoài ra, việc vận chuyển đất đào đào mặt bằng không đúng địa điểm theo hợp đồng cũng được tính chi phí vượt lên hơn 83 tỷ đồng, dù thực tế địa điểm vận chuyển gần hơn nhiều.

Báo cáo cũng nêu ra các khoản chi thanh toán cước xe và vé máy bay cho các tư vấn viên vượt quá quy định hợp đồng, gây thiệt hại hơn 11 tỷ đồng. Không chỉ vậy, các chi phí cho tư vấn viên ngoài danh sách hợp đồng gây thất thoát khoảng 39 tỷ đồng; và thay đổi nhà cung cấp thiết bị, nguồn gốc hàng hóa từ các quốc gia đã thỏa thuận sang các nhà cung cấp khác mà không đồng thuận, làm tổn hại ngân sách dự án.

Báo cáo cũng chỉ ra việc chi trả tiền đền bù cây xanh không hợp lý với giá hơn 59 nghìn đồng một cây, trong khi giá cây tương đương tại các vườn ươm gần đó chỉ khoảng 500 đồng, dẫn đến thiệt hại hơn 3,47 tỷ đồng. Hơn 580 cây bị thanh toán giá cao bất thường này thuộc dự án. Đồng thời, nhà thầu không bị phạt thiệt hại dù chậm trễ tiến độ với những thiệt hại lên đến hơn 1.500 tỷ đồng chưa được bồi thường theo hợp đồng.

Kiểm toán còn ghi nhận sự thiếu hiệu quả trong công tác kiểm soát và giám sát dự án, đặc biệt là do đơn vị phát triển, tư vấn và thầu thi công đều đến từ cùng một quốc gia, gây khó khăn trong việc giám sát chống lợi ích nhóm và xung đột lợi ích.

Ông Iftikharuzzaman, Giám đốc điều hành Tổ chức Minh bạch Quốc tế Bangladesh (TIB), nhận định dự án thuộc loại “mega” đồng nghĩa với mức độ tham nhũng lớn. Ông nhấn mạnh, các cá nhân liên quan đến các sai phạm trong dự án dưới thời chính quyền trước cần bị điều tra và xử lý nghiêm khắc. Đáng chú ý, ông cũng đề nghị điều tra xem liệu có sự tiếp tay của các công ty Nhật Bản trong những sai phạm này hay không.

Bộ trưởng Bộ Hàng không dân dụng và Du lịch Bangladesh, Afroza Khanam, xác nhận những sai phạm này nằm trong dự án được phê duyệt và triển khai dưới chính quyền tiền nhiệm. Chính phủ hiện tại áp dụng chính sách “không khoan nhượng” đối với tham nhũng, lãng phí và các sai phạm tài chính. Bộ trưởng cho biết, các cáo buộc liên quan đến chi phí của dự án đang được xem xét nghiêm túc và báo cáo kiểm toán được thu thập, phân tích kỹ lưỡng nhằm xử lý kịp thời.

Bà cũng nhấn mạnh cam kết của chính phủ trong việc đảm bảo minh bạch, trách nhiệm giải trình và quản lý tốt công trình công cộng, khẳng định không ai được đứng trên pháp luật. Chính phủ sẽ thực hiện các biện pháp nghiêm khắc đối với cá nhân và tổ chức vi phạm liên quan đến dự án này.

Báo cáo đề xuất thu hồi các khoản kinh phí chi sai từ những cá nhân, tổ chức có liên quan, đồng thời khuyến nghị các biện pháp pháp lý cần thiết. Các cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát chặt chẽ hơn, tuân thủ nghiêm hợp đồng và minh bạch trong việc phê duyệt và thanh toán các chi phí phát sinh trong tương lai.

Qua các sai phạm đã phát hiện, dự án này trở thành công trường minh chứng rõ nét về việc thiếu kiểm soát tài chính và quản lý công trình công cộng yếu kém trong các dự án lớn ở Bangladesh.