Các nhà khoa học Hàn Quốc giải mã bí ẩn 250 năm về cơ chế loại bỏ chất thải trong não liên quan đến chứng sa sút trí tuệ

Các nhà khoa học Hàn Quốc thuộc Trung tâm Nghiên cứu Mạch máu tại Viện Khoa học Cơ bản đã công bố một phát hiện mang tính bước ngoặt về cách não người loại bỏ chất thải chuyển hóa. Công trình vừa được đăng tải trên tạp chí Cell giải đáp câu hỏi tồn tại suốt 250 năm về cơ chế thoát dịch bên trong não qua những mạch bạch huyết xung quanh.

Đội nghiên cứu do tiến sĩ Koh Gou-young dẫn đầu đã xác định các khe nhỏ li ti nằm trong lớp màng bảo vệ não gọi là màng nhện (arachnoid fenestrations). Qua đó, dịch não tủy được dẫn qua những khe mở này rồi tới các mạch quanh mũi và mắt, trước khi đến các hạch bạch huyết ở cổ. Đây là con đường chủ yếu giúp cuốn trôi các chất thải trong não bộ, bao gồm cả những protein độc hại như amyloid beta liên quan đến bệnh Alzheimer và các chứng thoái hóa thần kinh khác.

Để hiểu rõ hành trình của dịch não tủy và cơ chế thanh lọc, nhóm của tiến sĩ Koh đã sử dụng hình ảnh 3 chiều kết hợp kính hiển vi điện tử, theo dõi trên chuột biến đổi gene có mô bạch huyết phát sáng. Qua đó, họ chứng minh được dịch não tủy đi qua màng nhện – một lớp mô mỏng dạng lưới nằm giữa màng cứng và màng mềm bao quanh não và tủy sống.

Tiến sĩ Koh khẳng định: “Chúng tôi vừa giải mã bí ẩn lâu nay về cách dịch não tủy vượt qua màng nhện.” Đây là bước tiến quan trọng giúp hiểu rõ toàn bộ chu trình loại bỏ chất thải ở não – điều đóng vai trò lớn trong phòng ngừa và điều trị bệnh sa sút trí tuệ.

Phát hiện cho thấy theo tuổi tác, mạng lưới dẫn lưu trong não dần suy giảm do số lượng các khe mở nhỏ trên màng nhện giảm, làm kém hiệu quả trong thanh thải chất độc. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chứng minh khả năng phục hồi hệ thống này ở chuột già qua việc sử dụng liệu pháp gene đưa yếu tố tăng trưởng mạch bạch huyết VEGF-C vào mũi. Kết quả là mạch mới được tái tạo, các lối thoát dịch được mở rộng, giúp phục hồi quá trình làm sạch não trở lại mức của chuột trẻ.

Trong các nghiên cứu trước đây và mới nhất, nhóm đã phát hiện ra tuyến đường thoát dịch qua các mạch bạch huyết quanh mắt và mũi, mở rộng hiểu biết về các con đường dẫn lưu trong não và cổ. Họ còn chứng minh việc kích thích nhẹ nhàng vùng này có thể tăng cường quá trình loại bỏ chất thải. Dựa trên đó, tiến sĩ Koh khuyến cáo kỹ thuật xoa bóp mặt nhẹ nhàng, dùng áp lực như khi ấn nhẹ quả việt quất lên da, từ mắt xuống hàm, từ mũi đến hàm và xuống cổ dưới cằm có thể hỗ trợ sức khỏe não bộ. Phương pháp này không tốn kém mà tạo cảm giác dễ chịu và có thể thực hiện nhiều lần trong ngày.

Dù phát hiện gây tiếng vang lớn, các nhà khoa học cảnh báo các liệu pháp dựa trên nghiên cứu này còn cần nhiều bước thử nghiệm trên mô người cùng kiểm định về độ an toàn và hiệu quả trước khi áp dụng rộng rãi trong y học.

Hong Sun-pyo, một nhà khoa học khác trong nhóm nghiên cứu, nhấn mạnh việc phát hiện các khe mở trên màng nhện là bước đầu tiên quan trọng, mở hướng cho các chiến lược điều trị nhiều dạng bệnh thoái hóa thần kinh.

Tiến sĩ Koh cũng cho biết nhiều nhà nghiên cứu ở Trung Quốc đang nhanh chóng tiến hành các nghiên cứu phát triển dựa trên kết quả này, thể hiện tầm ảnh hưởng và sự quan tâm quốc tế với phát hiện khoa học của Hàn Quốc.