Đức mất dần vị trí dẫn đầu về đổi mới sáng tạo

Trong nhiều thập kỷ, Đức được coi là trung tâm đổi mới hàng đầu thế giới, đặc biệt trong các ngành công nghiệp ô tô, hóa chất và dược phẩm. Tuy nhiên, vị thế này đang dần suy giảm khi số liệu về đăng ký bằng sáng chế – chỉ số quan trọng phản ánh năng lực nghiên cứu và phát triển – cho thấy xu hướng giảm sút liên tục tại Đức trong nhiều năm qua.

Theo Viện Kinh tế Đức (Institut der deutschen Wirtschaft - IW), trong khi Đức đăng ký ngày càng ít bằng sáng chế, các quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc và Mỹ lại đẩy mạnh đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), qua đó xây dựng lợi thế công nghệ trong các lĩnh vực tương lai quan trọng.

Đặc biệt, Đức đang tụt hậu rõ rệt ở các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và công nghệ truyền thông hiện đại. Phân tích của IW chỉ ra rằng trong 14 ngành công nghiệp được khảo sát trên toàn cầu, Đức giảm sút năng lực đổi mới ở 13 ngành, chỉ riêng ngành chế tạo máy vẫn giữ được vị trí tiên phong.

Ngành công nghiệp ô tô là ví dụ điển hình cho sự suy giảm này. Đức từng là quốc gia dẫn đầu trong công nghệ động cơ đốt trong truyền thống. Tuy nhiên, với sự chuyển dịch sang ô tô điện, công nghệ pin và các giải pháp dựa trên phần mềm, các nước khác đã vượt lên ở những mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị này.

Oliver Koppel, chuyên gia nghiên cứu bằng sáng chế tại IW, cho biết Đức đang gặp vấn đề về đổi mới sáng tạo không phải vì thiếu ý tưởng mà do các nước khác mở rộng quy mô nghiên cứu một cách bài bản. Ông nhấn mạnh: "Đức phải tạo ra công nghệ mới thông qua nghiên cứu và phát triển.

Nếu số lượng bằng sáng chế tiếp tục giảm, Đức sẽ mất dần quyền tiếp cận các công nghệ hàng đầu trong tương lai."

Đại diện Viện Fraunhofer về Kinh tế Lao động, Katharina Hölzle, bổ sung rằng Đức không thiếu kiến thức công nghệ mà vấn đề lớn là tốc độ phát triển. "Chúng tôi biết công nghệ và có khả năng tư duy công nghệ tốt hơn, nhưng hiện nay đổi mới gắn nhiều với phần mềm và được phát triển rất nhanh." Bà cho biết Đức cần thúc đẩy việc đưa ý tưởng vào thị trường nhanh hơn và thử nghiệm thực tế các công nghệ mới sớm hơn.

Việc thử nghiệm muộn khiến Đức khó tận dụng các cơ hội đổi mới, chẳng hạn trong lĩnh vực lái xe tự động, khi công nghệ dù tiên tiến nhưng ít được thực tế áp dụng ngay ở quy mô lớn.

Koppel chỉ ra một nguyên nhân khác là sự khác biệt trong mức đầu tư nghiên cứu. Trong khi Đức chỉ tăng ngân sách nghiên cứu từng bước nhỏ, các nước khác, đặc biệt là Trung Quốc, đã mạnh tay tăng ngân sách này lên nhiều lần trong hai thập kỷ qua.

Thêm vào đó, các quốc gia này có chiến lược công nghiệp rõ ràng với trọng tâm vào công nghệ tương lai và hỗ trợ doanh nghiệp một cách có chọn lọc. Trong khi đó, chính sách hỗ trợ của Đức được đánh giá là rộng hơn nhưng ít định hướng chiến lược.

Ngoài ra, chi phí năng lượng cao, tăng lương và sự bất ổn trong môi trường chính trị cũng khiến nhiều doanh nghiệp chuyển một số hoạt động nghiên cứu ra nước ngoài.

Một điểm sáng là Đức không thiếu nhân lực chất lượng cao hay cơ sở nghiên cứu được đánh giá quốc tế. Theo Koppel, vấn đề hiện tại không phải thiếu lao động hay ý tưởng, mà là cần tăng cường đầu tư mạnh mẽ hơn vào nghiên cứu và phát triển.

Ông nhấn mạnh: "Đổi mới là nền tảng cho sự thịnh vượng trong tương lai." Việc đầu tư nghiên cứu ban đầu tăng chi phí nhưng tạo cơ sở cho thành công kinh tế về sau. Katharina Hölzle cũng khuyến nghị Đức cần trở nên cởi mở hơn với thử nghiệm và rủi ro, gắn kết chất lượng truyền thống với tốc độ phát triển và sự mạnh dạn trong đổi mới.

Chuyên gia tài chính Joachim Nareike cho rằng không có lý do để bi quan. "Chúng ta có một tầng lớp doanh nghiệp vừa và nhỏ xuất sắc, hệ thống giáo dục và đào tạo chất lượng cao, cùng với nguồn nhân lực thông minh." Ông nhấn mạnh điểm mạnh của Đức nằm ở nghiên cứu cơ bản nhưng thách thức là chuyển đổi kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thị trường nhanh chóng hơn.

Khả năng Đức lấy lại vị thế dẫn đầu sẽ phụ thuộc vào mức độ ưu tiên đổi mới sáng tạo trong chính sách và doanh nghiệp. Những đầu tư hôm nay có thể tạo ra giá trị kinh tế mới trong tương lai không xa.