Giữa những giờ mất điện ở Cuba, người dân Luyanó tìm ánh sáng từ mặt trời

Ngày 4 tháng 9, 14ymedio ghi lại tại Luyanó hình ảnh một chiếc xe ba bánh điện màu đen mang phía sau một kết cấu kim loại lớn, phía trên là tấm pin mặt trời. Một đứa trẻ đi ngang ví nó với “Transformer”. Cách nhìn hồn nhiên khiến khung cảnh bớt nặng nề, nhưng công dụng của thiết bị lại rất thực tế: người chủ cần một nguồn điện có thể chủ động hơn để chiếc xe tiếp tục hoạt động.

Chiếc xe vì thế trở thành lát cắt của đời sống trong khủng hoảng năng lượng. Điện mặt trời ở đây không đơn thuần là lựa chọn vì môi trường hay công nghệ mới. Với nhiều người, nó là phương án dự phòng cho những nhu cầu cơ bản. Trên mái nhà, tại cửa hàng nhỏ hoặc trên phương tiện, các tấm pin, ắc quy, bộ biến tần và trạm điện di động đang xuất hiện nhiều hơn, dù chi phí vẫn vượt quá khả năng của không ít gia đình.

Những khó khăn tại Luyanó không phải một hiện tượng tách biệt. Trong các thông báo đầu tháng 9, Empresa Eléctrica de La Habana cho biết nhiều khu vực của Luyanó và Alturas de Luyanó bị ảnh hưởng bởi thiếu công suất phát điện hoặc sự cố đường dây, máy biến áp.

Ngày 5 tháng 9, các báo cáo tổng hợp từ thông tin của ngành điện cho thấy nhiều mạch điện tại Havana phải chịu thời gian gián đoạn kéo dài.

Reuters từng ghi nhận Cuba đã trải qua nhiều lần sụp đổ lưới điện trên toàn quốc kể từ cuối năm 2025. Một lần mất điện diện rộng vào tháng 7 năm 2026 diễn ra trong bối cảnh thiếu nhiên liệu và hạ tầng điện đã cũ. Khi nguồn điện không ổn định, hệ quả lan sang những lĩnh vực tưởng như không liên quan trực tiếp: máy bơm nước ngừng hoạt động, thực phẩm khó bảo quản trong thời tiết nóng, việc học và chăm sóc sức khỏe trở nên vất vả hơn.

AP cũng mô tả năm học mới của Cuba bắt đầu trong lúc nhiều gia đình phải đối mặt đồng thời với thiếu điện, nước, nhiên liệu và vật tư. Điều đó cho thấy mỗi giờ mất điện không chỉ là con số kỹ thuật. Nó là thời gian của một gia đình, một lớp học, một cửa hàng hay một cơ sở y tế bị đảo lộn.

Không thể giải thích tình trạng hiện nay bằng một nguyên nhân duy nhất. Hệ thống phát điện của Cuba phụ thuộc đáng kể vào các nhà máy nhiệt điện đã vận hành lâu năm, trong khi việc bảo dưỡng, thay thế linh kiện và bảo đảm nhiên liệu gặp nhiều khó khăn. Những sự cố liên tiếp khiến dự phòng của hệ thống mỏng đi và việc cân bằng cung cầu trở nên khó khăn.

Bối cảnh bên ngoài cũng ngày càng khắc nghiệt. Các biện pháp trừng phạt và hạn chế của Hoa Kỳ tiếp tục tác động đến khả năng tiếp cận nhiên liệu, tài chính và thiết bị của Cuba. AP đưa tin các biện pháp mới của Washington đầu tháng 9 năm 2026 còn nhắm tới một doanh nghiệp liên quan đến nhập khẩu linh kiện cho lưới điện. Chính quyền Cuba cho rằng cấm vận là nguyên nhân quan trọng làm trầm trọng khó khăn, trong khi phía Hoa Kỳ nói các biện pháp gây sức ép nhằm thúc đẩy thay đổi chính trị.

Giữa những lập luận chính trị đối nghịch, người dân vẫn là những người cảm nhận trực tiếp nhất hậu quả của việc thiếu điện. Vì vậy, nhìn nhận cuộc khủng hoảng từ đời sống thường nhật giúp thấy rõ một điều: năng lượng trước hết là nền tảng của an sinh con người.

Cuba có tiềm năng lớn về năng lượng mặt trời và đang phát triển thêm các dự án quang điện. Ở cấp hộ gia đình, nguồn điện phân tán có thể giúp giảm một phần áp lực lên lưới và tạo khả năng dự phòng khi xảy ra mất điện. Chiếc xe ở Luyanó minh họa rất rõ lợi ích ấy: một diện tích nhỏ đón ánh nắng có thể biến thành năng lượng cho một nhu cầu thiết thực.

Tuy nhiên, khả năng tự xoay xở không nên trở thành điều kiện để một gia đình được tiếp cận điện. Tấm pin, pin lưu trữ và bộ biến tần đều cần tiền, kỹ thuật và khả năng bảo dưỡng. Nếu quá trình chuyển đổi năng lượng chỉ phục vụ những người đủ khả năng mua thiết bị, khoảng cách trong xã hội có thể sâu thêm.

Bài toán dài hạn vì thế không chỉ là lắp thêm pin mặt trời. Cuba cần đồng thời nâng độ tin cậy của lưới điện, cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, đa dạng hóa nguồn phát và tạo cơ chế để công nghệ sạch đến được với nhiều cộng đồng hơn.