Những bí quyết duy trì trí não trẻ trung và khỏe mạnh từ chuyên gia Harvard

Emiliano Santarnecchi là giám đốc Phòng Thí nghiệm Điều chế não thuộc Trường Y Đại học Harvard và Bệnh viện Đa khoa Massachusetts. Ông là một chuyên gia quốc tế về kích thích não không xâm lấn và vừa được bổ nhiệm tham gia Hội đồng Tư vấn Khoa học của tổ chức SHA, đảm nhận vị trí lãnh đạo Đơn vị Kích thích nhận thức. Tại đây, ông sẽ phát triển các phương pháp tiên tiến nhằm tối ưu hóa sức khỏe não bộ, khả năng chịu đựng căng thẳng, điều hòa cảm xúc và năng lực nhận thức – các yếu tố nền tảng của “healthspan” hay tuổi thọ khỏe mạnh.

Santarnecchi chia sẻ, hiện nay người dân đặc biệt quan tâm đến tác động kéo dài của stress đối với sức khỏe não bộ và khả năng nhận thức. Nhân loại ngày càng hiểu rõ rằng quá trình lão hóa dù nhẹ cũng có thể tiến triển thành các bệnh thoái hóa thần kinh như mất trí nhớ hoặc các rối loạn tương tự. Quan trọng hơn, các dấu hiệu bệnh có thể được phát hiện nhiều năm trước khi xuất hiện triệu chứng, do đó phòng ngừa, chẩn đoán và can thiệp sớm là vô cùng cần thiết trong chăm sóc sức khỏe và y tế.

Ngoài stress và tuổi tác, Santarnecchi còn nhấn mạnh giấc ngủ là một vấn đề bị đánh giá thấp nghiêm trọng. Nhiều người không nhận thức rõ giấc ngủ chất lượng thấp ảnh hưởng lớn đến hiệu suất làm việc và sức khỏe nhận thức của họ, cho đến khi có đo đạc cụ thể.

Ông chỉ ra một nghịch lý: não bộ là cơ quan quan trọng nhất nhưng lại là phần ít được kiểm soát và đánh giá định kỳ nhất của cơ thể. Trong khi mọi người thường theo dõi huyết áp, lượng đường hay nhịp tim, rất ít người đo lường chức năng não bộ của mình. Mặc dù nhiều người mong muốn duy trì trí nhớ hoặc chức năng nhận thức, họ vẫn chưa hành động để bảo vệ não bộ. Từ hai thập kỷ qua, nhờ tiến bộ của khoa học thần kinh, chúng ta đã biết não có thể thay đổi và thích nghi thông qua các can thiệp hành vi, nhận thức và cả kích thích não chuyên sâu nếu được thực hiện kịp thời.

Santarnecchi gợi ý ba thói quen hàng ngày dựa trên bằng chứng khoa học để duy trì sức khỏe não khi già đi. Thứ nhất là vận động thể chất, đặc biệt là đi bộ ít nhất ba km mỗi ngày, giúp cải thiện chức năng não và bảo vệ người cao tuổi trước nguy cơ suy giảm nhận thức.

Thứ hai là giấc ngủ chất lượng. Những nghiên cứu gần đây cho thấy hệ thống bạch huyết của não hoạt động trong lúc ngủ để loại bỏ các protein tích tụ liên quan đến bệnh Alzheimer và các chứng mất trí khác. Vì vậy, đảm bảo đủ các chu kỳ ngủ ngon mỗi đêm là rất quan trọng.

Thứ ba là suy nghĩ hướng về bản thân, hay thực hành các kỹ thuật giúp giữ tâm trí tập trung vào hiện tại như thiền định. Việc này giúp duy trì mạng lưới liên kết thần kinh có vai trò quan trọng trong trí nhớ và nhận thức, từ đó chậm lại quá trình thoái hóa não.

Bên cạnh thiền, có hai chiến lược luyện tập não bộ nổi bật: đào tạo nhận thức và sử dụng 'neurofeedback'. Đào tạo nhận thức tập trung vào cải thiện các chức năng cơ bản như tốc độ phản ứng, điều quan trọng liên quan đến sự liên kết neuron và khả năng truyền tín hiệu trong não. Trong khi đó, 'neurofeedback' cho phép người dùng điều chỉnh hoạt động não ngay lúc thực hiện, tạo cảm giác độc đáo về kiểm soát trạng thái tinh thần và cải thiện sự tập trung.

Để cân bằng và phục hồi não bộ sau các giai đoạn căng thẳng, Santarnecchi đề xuất hoặc nghỉ ngơi hoàn toàn hoặc thực hiện một hoạt động cụ thể nhằm kích hoạt một mạng lưới não nhất định, giúp các mạng khác thư giãn. Ví dụ như đọc sách hay viết lách - mỗi hoạt động sẽ kích hoạt độc lập những phần não khác nhau, hỗ trợ phục hồi toàn diện.

Ông cũng đề cập đến rủi ro liên quan đến việc dữ liệu não bộ có thể bị sử dụng sai mục đích, đặc biệt trong thời đại trí tuệ nhân tạo tràn lan. Data não là thông tin cực kỳ riêng tư và định nghĩa bản chất của mỗi cá nhân. Santarnecchi kêu gọi một cuộc cách mạng văn hóa để bảo vệ dữ liệu não, nhấn mạnh sự cần thiết của các khung pháp lý và hệ thống bảo vệ minh bạch. Ông nhận thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ bảo vệ dữ liệu giữa châu Âu với GDPR và Mỹ, nơi quy định còn khá lỏng lẻo.

Trong trường hợp chỉ có vài phút mỗi ngày để chăm sóc não bộ, chuyên gia khuyên nên ưu tiên thiền định do tính hiệu quả và dễ tiếp cận của nó, không cần thiết bị hay công cụ hỗ trợ. Nếu không thể thiền, người ta có thể tìm đến những hoạt động tương tự như bơi lội, hội họa hay viết lách để giúp tâm trí thư giãn.

Về yếu tố di truyền đối với lão hóa não, Santarnecchi cho biết chưa có con số chính xác nhưng nhấn mạnh lối sống có thể ảnh hưởng rất lớn. Nhiều người có quan niệm sai lầm rằng gen quyết định số phận sức khỏe não bộ, tuy nhiên ngay cả các vấn đề có nền tảng gen cũng có thể được điều chỉnh qua các thói quen và môi trường sống.

Tương lai của y học não bộ sẽ tập trung vào cá nhân hóa, với việc phát triển các mô hình số mô phỏng hiệu quả phương pháp điều trị cho từng cá nhân, nhằm tìm ra can thiệp phù hợp nhất từng trường hợp. Santarnecchi kỳ vọng giúp SHA trở thành trung tâm hàng đầu toàn cầu về sức khỏe não cá nhân và cải thiện nhận thức.

Theo El Mundo

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.