Andy Burnham chuẩn bị trở thành Thủ tướng Anh trong bối cảnh chính trị đầy biến động

Vào tháng 6 năm 2026, Thủ tướng Anh Keir Starmer gây bất ngờ khi công bố kế hoạch từ chức, chỉ sau chưa đến hai năm dẫn dắt đảng Lao động giành chiến thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử. Ông cam kết một quá trình chuyển giao quyền lực "trật tự" sau nhiều tháng chịu áp lực từ công chúng về tình hình kinh tế và các chính sách nhập cư bị cho là xử lý chậm chạp.

Sự chú ý ngay lập tức chuyển sang nhân vật kế nhiệm tiềm năng, Andy Burnham, người từng giữ chức Thị trưởng thành phố Manchester suốt gần một thập niên. Tháng 6 vừa qua, ông từ chức thị trưởng để tranh cử bù ở khu vực Makerfield thuộc Greater Manchester, một địa bàn chiến lược khó khăn đối với đảng Lao động trong những năm gần đây. Burnham thắng áp đảo, trở thành thành viên Hạ viện và mở rộng cơ hội trở thành thủ tướng tiếp theo của nước Anh.

Dù luật không bắt buộc nhà lãnh đạo đảng phải là đại biểu Hạ viện, tuy nhiên thực tế lâu nay các lãnh đạo chính trị Anh đều phải nắm giữ vị trí này. Thành công của Burnham tại Makerfield không chỉ giúp ông đủ điều kiện đứng đầu đảng Lao động mà còn thể hiện khả năng thu hút lại các cử tri tại những khu vực từng là "thành trì" của đảng trong suốt nhiều thập kỷ, nhưng đang dần nghiêng về các đảng phái cánh hữu, dân túy như Reform UK.

Makerfield là khu vực có cư dân da trắng chủ yếu, thuộc tầng lớp công nhân vùng Bắc nước Anh sau thời kỳ công nghiệp, từng bỏ phiếu ủng hộ Brexit trong cuộc trưng cầu năm 2016. Sự trỗi dậy của đảng Reform dưới sự dẫn dắt của Nigel Farage, người có quan hệ với cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong năm qua đã gây áp lực lớn lên đảng Lao động khi đề cao các chính sách hạn chế nhập cư và phản ánh lo ngại về mức sống đi xuống.

Chiến thắng của Burnham đã vượt xa kỳ vọng, tạo tín hiệu tích cực cho đảng Lao động trong nỗ lực thu hút lại cử tri trước các cuộc tổng tuyển cử sắp tới, có thể thay đổi cán cân quyền lực tại Hạ viện cũng như tương lai lãnh đạo đất nước.

Andy Burnham đã nhiều năm xây dựng hình ảnh như một đối trọng với Starmer, không ngần ngại chỉ trích ban lãnh đạo đảng lúc gặp khó khăn và tích cực nâng cao vị thế chính trị cá nhân trên trường quốc gia. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa Burnham và Starmer trên cương vị thủ tướng — cả trong nước lẫn quốc tế — vẫn chưa thật sự rõ ràng. Một chính trị gia từ đảng Bảo thủ từng mô tả ông là "Keir Starmer với giọng Bắc Anh".

Mối quan hệ giữa Burnham và các nhà lãnh đạo nước ngoài, đặc biệt là trong mối quan hệ với Mỹ dưới thời Tổng thống Trump, cũng được quan tâm. Starmer đã từng cố gắng duy trì quan hệ tốt với Washington nhưng chỉ đạt được hiệu quả hạn chế. Burnham cảnh báo về việc Anh có thể rơi vào con đường chính trị phân cực kiểu Mỹ, gây chia rẽ trong cộng đồng.

Mặc dù thể hiện mình là người ngoài cuộc so với chính trường London, Burnham lại có 16 năm làm thành viên Hạ viện dưới thời các Thủ tướng Tony Blair và Gordon Brown, đồng thời giữ vị trí Bộ trưởng trong nội các. Ông trở thành thị trưởng Manchester năm 2017 và được mệnh danh là "Vua phương Bắc" nhờ nỗ lực phát triển khu vực, đặc biệt trong mùa dịch COVID-19, với việc đối đầu công khai chính phủ đảng Bảo thủ về chính sách hỗ trợ tài chính cho thành phố.

Burnham ủng hộ mô hình phân quyền khu vực, trao thêm quyền cho chính quyền thành phố và khu vực, được gọi là "Manchesterism". Đây là điểm khác biệt quan trọng so với Starmer. Người ủng hộ ông coi Burnham là đại diện chân thực cho nước Anh hậu công nghiệp, người hiểu và đồng cảm với những cộng đồng cảm thấy bị London bỏ rơi. Phong cách gần gũi, dễ tiếp cận của ông trái ngược với cách lãnh đạo nghiêm túc, kỹ trị của Starmer.

Bên cạnh những ưu điểm, Burnham cũng bị chỉ trích chưa rõ ràng trong quan điểm về các vấn đề then chốt của đất nước. Chẳng hạn, ông từng thay đổi quan điểm về nhập cư và quan hệ với EU hậu Brexit. Từng chỉ trích các chính sách nhập cư cứng rắn dưới thời Starmer, Burnham lại khẳng định có thể tăng cường hạn chế nhập cư hợp pháp và mở rộng khả năng trục xuất người nhập cư trái phép. Ông cũng đã rút dần sự ủng hộ việc Anh tái gia nhập EU so với quan điểm trước đó.

Khó có thể kỳ vọng Burnham sẽ thực hiện thay đổi lớn nếu nắm quyền, bởi đảng Lao động sẽ khó chấp nhận một nhà lãnh đạo không có sự ủng hộ rộng rãi thông qua bầu cử tổng quát mới. Starmer đã giúp đảng thắng lớn trong cuộc bầu cử 2024, giành lại đa số ghế tại Hạ viện và chấm dứt hơn một thập niên chính quyền Bảo thủ. Việc thay đổi chính sách quá đột ngột có thể khiến Burnham bị cho là vi phạm nguyên tắc dân chủ.

Tại Anh, thủ tướng không phải do dân trực tiếp bầu mà được chọn dựa trên lãnh đạo đảng chiếm đa số trong Hạ viện. Một đảng cầm quyền có thể thay đổi thủ lĩnh bất cứ lúc nào nếu đa số thành viên trong đảng cảm thấy cần thiết và không bắt buộc tổ chức bầu cử lại. Anh đã chứng kiến nhiều lần thay đổi thủ tướng theo hình thức này trong thập kỷ qua, và nếu Burnham lên nhậm chức, ông sẽ là người thứ bảy trong vòng 10 năm qua cư trú tại số 10 phố Downing.

Người ủng hộ Burnham tin rằng với sự hậu thuẫn vững chắc tại các khu vực Bắc nước Anh, cùng hình ảnh mới mẻ, ông có thể dẫn dắt đảng Lao động vượt qua cuộc tổng tuyển cử tiếp theo một cách thành công hoặc ít nhất tránh được thất bại thảm hại theo dự báo các cuộc khảo sát hiện nay.

Một cuộc tổng tuyển cử mới phải được tổ chức trước năm 2027, nhưng chính phủ có thể chủ động kêu gọi bầu cử sớm nhằm củng cố quyền lực. Tuy nhiên, điều này cũng chứa đựng rủi ro mất đa số tại Hạ viện và đánh mất vị trí thủ tướng.

Ngay sau khi Starmer thông báo từ chức, lãnh đạo đảng Reform Nigel Farage lập tức yêu cầu tổng tuyển cử mới, cho rằng việc Burnham trở thành thủ tướng chỉ dựa trên cuộc bầu cử bù nhỏ tại Makerfield là không đủ cơ sở pháp lý và thiếu tính dân chủ.

Đường đến lãnh đạo đất nước của Andy Burnham đang mở rộng, nhưng cũng đầy thách thức trong bối cảnh Anh đối mặt với các áp lực chính trị và xã hội phức tạp.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.