Donald Keene - Hành trình từ giải mã Nhật Bản chiến tranh đến học giả văn học hàng đầu

Donald Keene sinh năm 1922 tại New York và giành được học bổng vào Đại học Columbia khi mới 16 tuổi. Tình yêu dành cho văn học Nhật bắt đầu khi ông tình cờ phát hiện cuốn "Truyện Genji" - một tác phẩm kinh điển thế kỷ 11 - được dịch sang tiếng Anh tại một hiệu sách ở Times Square. Giữa bối cảnh Chiến tranh thế giới thứ hai đang hoành hành ở châu Âu, ông tìm thấy sự an ủi trong một nền văn hóa xa lạ và quyết tâm dành trọn đời mình cho nó.

Với thân hình nhỏ bé, tính cách nhút nhát và sở trường về lĩnh vực ngôn ngữ, Keene nhận được sự đào tạo từ Hải quân Mỹ để phục vụ trong chiến tranh bằng việc giải mã tiếng Nhật. Ông được cử ra tiền tuyến làm phiên dịch, khai thác các nhật ký cá nhân của lính Nhật mà Mỹ coi là nguồn thông tin quý giá về tâm lý và hoạt động chiến thuật đối phương. Qua đó, Keene nhận thấy những suy tư sâu sắc, những nỗi hoài niệm và cảm xúc mong muốn trở về quê hương của các binh sĩ vốn bị Mỹ xem là “cuồng tín”. Cùng lúc đó, Ruth Benedict với tác phẩm "Cúc quỳ và thanh gươm" đã cung cấp tầm nhìn văn hóa về xã hội Nhật Bản, tạo nền tảng cho sự hiểu biết ở phương Tây.

Kết thúc chiến tranh, Keene trở thành giảng viên dạy tiếng Nhật tại Đại học Columbia và thường xuyên trở lại Nhật để nghiên cứu. Trong sự nghiệp của mình, ông đã cho ra đời nhiều công trình, đặc biệt là bộ bốn tập "Lịch sử Văn học Nhật Bản" có giá trị lớn về mặt học thuật. Sau thảm họa động đất, sóng thần và sự cố hạt nhân Fukushima năm 2011, ông quyết định chuyển về sinh sống lâu dài tại Nhật Bản. Năm 2012, khi đã 89 tuổi, Keene chính thức nhập quốc tịch Nhật. Ông nhận nuôi Seiki Uehara, một nghệ sĩ địa phương đã đồng hành cùng ông nhiều năm, đảm bảo sự kế thừa tên tuổi và di sản văn hóa của mình.

Donald Keene qua đời năm 2019 tại Tokyo, nhưng di sản của ông vẫn sống mãi trong giới học giả và văn hóa Nhật Bản, là minh chứng cho việc thấu hiểu và đồng cảm sâu sắc với kẻ thù không chỉ làm giảm căng thẳng mà còn góp phần kết nối nhân loại qua văn hóa.