Dòng mưa sao băng Perseids xuất hiện sớm cùng tuần với nhật thực toàn phần

Tuần đầu tiên của tháng 8 chứng kiến nhiều hiện tượng thiên văn đáng chú ý. Dù mưa sao băng Perseids được dự báo đạt đỉnh vào đêm 12/13-8, hoạt động của các sao băng này đã bắt đầu diễn ra. Đây là dịp lý tưởng để quan sát bầu trời, kèm theo đó là sự xuất hiện của sao chổi 10P/Tempel 2, cùng các pha của mặt trăng và những chuyển động của các hành tinh như sao Kim và sao Hỏa.

Mưa sao băng Perseids là sự kiện hàng năm mà Trái Đất đi qua quỹ đạo có nhiều mảnh vụn do sao chổi 109P/Swift–Tuttle để lại. Khi những mảnh vụn này – thường nhỏ bằng hạt cát – va chạm vào khí quyển Trái Đất với tốc độ khoảng 59 km/giây, chúng tạo ra những vệt sáng chói trên bầu trời. Mưa sao băng Perseids được biết đến với tốc độ nhanh và thường để lại những đường sáng lóa lâu trên không trung, tuy nhiên thường mỗi giờ chỉ có thể quan sát được vài vệt sao băng.

Để quan sát tốt nhất, người xem nên hướng về phía đông bắc sau khi trời tối và cho mắt thời gian làm quen với bóng tối. Điểm phát sáng của mưa sao băng Perseids nằm trong chòm sao Perseus, nhưng các sao băng có thể xuất hiện ở bất kỳ nơi nào trên bầu trời.

Sao chổi 10P/Tempel 2 đạt điểm cận nhật – vị trí gần Mặt Trời nhất – vào ngày 2-8 và gần Trái Đất nhất vào ngày 3-8. Mặc dù không đủ sáng để nhìn bằng mắt thường, sao chổi này vẫn có thể quan sát qua ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ, đặc biệt tốt hơn ở các khu vực gần xích đạo. Sao chổi có kích thước tương đương sao chổi Halley.

Sao Kim đang tăng chiều cao trên bầu trời phía tây sau khi mặt trời lặn và chuẩn bị trở thành vật thể sáng nổi bật nhất của buổi tối. Vào ngày 12-8, sao Kim sẽ xuất hiện ở pha phân kỳ, tức khoảng một nửa phần được chiếu sáng, tương tự pha trăng khuyết, đánh dấu điểm chuyển sang pha lưỡi liềm.

Khi sao Kim chuyển động gần Trái Đất hơn, kích thước biểu kiến của nó tăng trong khi phần sáng giảm đi, khiến nó càng trở nên sáng rõ dưới ánh sáng phản xạ cao từ bầu khí quyển dày đặc mây.

Sau đó, sao Kim sẽ biến đổi thành hình lưỡi liềm rõ ràng, tiếp tục sáng hơn cho đến đỉnh điểm vào ngày 18-9, khi nó sáng hơn tất cả các vật thể trên bầu trời đêm, chỉ sau mặt trăng.

Vào ngày 12-8, nhật thực toàn phần sẽ xảy ra, quét qua một số vùng của Greenland, Iceland và Tây Ban Nha. Những khu vực bên ngoài vòng tròn toàn phần ở châu Âu, Bắc Mỹ và Bắc Phi có thể chứng kiến nhật thực một phần. Khi mặt trăng che khuất hoàn toàn mặt trời, bóng tối phủ lên bề mặt Trái Đất và người quan sát có thể thấy được vành nhật quang – lớp khí quyển ngoài cùng của mặt trời – vốn thường bị ánh sáng chói lóa làm mờ.

Điểm đặc biệt của đợt nhật thực này là tại Tây Ban Nha, mặt trời bị che khuất gần lúc hoàng hôn, tạo cơ hội quan sát mặt trời bị che dần hạ xuống gần đường chân trời.

Chòm sao Cygnus (Thiên Nga) có hình dạng giống chữ thập lớn, thường gọi là Northern Cross (Thập Giá Bắc), là một trong những chòm sao dễ nhận biết và hữu ích để định vị dải Ngân Hà trên bầu trời đêm mùa hè. Sao sáng nhất trong chòm sao này là Deneb, chiếu sáng mạnh mẽ và đánh dấu điểm trên cùng của chòm sao.

Theo hướng từ Deneb xuống dưới đỉnh chòm sao, chúng ta đi qua dải Ngân Hà – vùng đĩa thiên hà của chúng ta. Khi Cygnus hiện rõ, toàn bộ hình ảnh bầu trời mùa hè sẽ dần được sắp xếp xung quanh nó.

Thông tin thời gian và địa điểm quan sát dựa trên vĩ độ trung bình phía bắc, để có dữ liệu chính xác hơn, người xem nên tham khảo các công cụ bản đồ thiên văn như Stellarium.