Khó khăn trong hồi phục cuộc sống của các gia đình biên giới Campuchia sau xung đột

Puth Sovoeun, một phụ nữ Campuchia có ba con, hiện đã có nhà tạm ở làng Srah Kaev, xã Pumgor, huyện Chong Kal, tỉnh Oddar Meanchey, thay cho lều vải chật chội trong các trại sơ tán do xung đột Campuchia-Thái Lan năm ngoái gây ra. Từ bên ngoài, cuộc sống của người dân nơi đây dường như đang dần ổn định, với tiếng cười trẻ em chạy nhảy giữa các ngôi nhà mới xây và những luống rau xanh thay thế lối đi bùn đất. Tuy nhiên, mỗi lần nghe tiếng sấm, Sovoeun lại nhớ đến tiếng pháo kích hồi xưa và sự sợ hãi vẫn còn đó.

Một năm sau khi cuộc xung đột làm hàng chục nghìn người Campuchia phải rời bỏ nhà cửa, các tổ chức nhân đạo và chính quyền địa phương cho biết tình hình nhân đạo đã chuyển sang một giai đoạn mới. Thay vì tập trung cứu trợ cứu sống, các bên đang đối mặt với nhiệm vụ dài hạn hơn là xây dựng lại cộng đồng với nhiều tổn thương trên cả thể chất, kinh tế và tinh thần.

Ông Ny Sopharan, Giám đốc hoạt động của World Vision International tại Campuchia, cho biết: "Tình hình nhân đạo đã được cải thiện sau một năm kể từ khi khủng hoảng dịch chuyển bắt đầu. Nhiều gia đình đã trở về cộng đồng, trong khi số khác chuyển sang nhà tạm. Nhưng công cuộc hồi phục vẫn tiếp diễn, nhiều gia đình vẫn cần sự hỗ trợ để lấy lại sinh kế và ổn định cuộc sống."

Trong thời gian đỉnh điểm của xung đột, ưu tiên nhân đạo là cung cấp lương thực, nước sạch, nơi trú ẩn, chăm sóc y tế và bảo vệ trẻ em. Theo World Vision, trong năm qua, tổ chức này hỗ trợ hơn 40.000 gia đình tương đương với 147.401 người, trong đó có 46.385 trẻ em, tại năm tỉnh: Banteay Meanchey, Battambang, Oddar Meanchey, Siem Reap và Preah Vihear. Các hoạt động tập trung vào y tế dinh dưỡng, nước sạch vệ sinh, giáo dục, bảo vệ trẻ em, hỗ trợ tâm lý xã hội, trợ giúp tiền mặt và cứu trợ khẩn cấp.

Chính quyền cũng đã xây dựng hơn 4.000 nhà tạm ở ba tỉnh Preah Vihear, Banteay Meanchey và Oddar Meanchey, giúp khoảng 4.000 gia đình có chỗ ở an toàn hơn, thay thế cho nơi tạm cư trước đó như lều, trường học hay chùa chiền.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhân đạo cảnh báo di dời khỏi trại không đồng nghĩa với việc phục hồi hoàn toàn. Trên ba tỉnh biên giới, vẫn có 20 trường học và 8 cơ sở y tế chưa hoạt động đầy đủ, ảnh hưởng đến việc học tập của trẻ em và khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe của người dân.

Nhiều gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc kiếm nguồn thu nhập ổn định, do việc bỏ lại nông trại, kinh doanh hay công việc hàng ngày khi chiến tranh xảy ra.

Với Sovoeun, thách thức lớn nhất hiện nay không còn là tránh bom đạn mà là sống xa chồng là chiến sĩ vẫn đang làm nhiệm vụ tại tuyến đầu. Khi xung đột bắt đầu, bà cùng ba con thoát thân với ít đồ đạc trên chiếc xe máy, bỏ lại tất cả tài sản. Trước kia làm việc ở bếp, hiện bà không có việc làm, còn con cái mất nhiều tháng học tập do phải di chuyển giữa các trung tâm tạm cư. Chỉ mới gần đây, các lớp học tạm thời mới được mở cho các em nhỏ. Sovoeun ước muốn con mình có thể trở lại học tập bình thường.

Người dân khác như Phai Sopheap cũng trải qua cảnh bỏ chạy trong tiếng pháo rền vang. Khi trở về nhà trong lúc chiến sự tạm lắng, bà thấy nhà hư hại và tài sản bị mất. Vùng đất canh tác cũng khó khăn do vấn đề an ninh gần biên giới. Gia đình bà phải đối mặt với việc mất nơi ở và thu nhập, khiến cho hành trình khôi phục cuộc sống trở nên gian nan hơn lúc tháo chạy.

Các tổ chức nhân đạo đã chuyển hướng từ cứu trợ khẩn cấp sang những chương trình hỗ trợ phục hồi cuộc sống bình thường. World Vision đã tổ chức các lớp học tạm thời, trại đọc sách, phát đồng phục, dụng cụ học tập và xe đạp cho trẻ em. Các không gian thân thiện với trẻ, hỗ trợ tâm lý xã hội cùng với hoạt động nâng cao nhận thức về mìn và vật liệu nổ được tăng cường.

Các hệ thống nước sạch, vệ sinh và chương trình dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, bà mẹ cho con bú cũng được cải thiện. Hỗ trợ sinh kế được chú trọng với gần 2.000 gia đình nhận trợ giúp tiền mặt đa mục đích, cùng với các dự án vườn rau, nuôi vịt và bộ dụng cụ nông nghiệp giúp người dân lấy lại thu nhập.

Ông Sopharan nhấn mạnh bài học lớn từ năm qua là việc hồi phục không chỉ dừng lại khi người dân rời khỏi trại tạm mà cần tập trung vào xây dựng lại sinh kế. Khi nguồn thu nhập ổn định, dinh dưỡng, giáo dục và sức khỏe trẻ em sẽ được cải thiện. Ngoài ra, ưu tiên chăm sóc sức khỏe tâm thần cũng là điều vô cùng quan trọng để giúp cộng đồng vượt qua những tổn thương và lấy lại niềm hy vọng.

Chính quyền địa phương cũng đồng tình rằng hồi phục tâm lý vẫn là thách thức lớn. Ông Vannadet, phó tỉnh trưởng thành phố Samraong, cho biết một số người đã có thể trở lại vùng an toàn nhưng nhiều người vẫn còn bị ám ảnh, thậm chí tiếng sấm cũng khiến họ lo sợ chiến tranh tái diễn. Chính quyền và tổ chức nhân đạo đang phối hợp để cải thiện nhà ở, an ninh lương thực và dịch vụ công đồng thời khuyến khích cộng đồng tái xây dựng niềm tin.

Câu chuyện của bà In Sokha, 63 tuổi, là minh chứng cho sự kiên nhẫn cần thiết trong quá trình hồi phục. Bà bỏ làng O'Smach chỉ với bộ quần áo trên người và khi trở về thì nhà hư hại và tài sản bị mất. Hiện bà sống chủ yếu nhờ hỗ trợ từ chính quyền, tổ chức nhân đạo và khu vườn nhỏ bên cạnh nhà tạm. Bà chỉ mong được bình yên và có thể trở về nhà khi còn có thể.

Sau một năm, những chiếc lều tạm thoát khỏi hình ảnh sinh tồn cấp bách trên biên giới phía Bắc Campuchia đang dần được thay thế bằng nhà tạm, khu vườn mới trồng và lớp học tạm thời cho trẻ em. Đây là dấu hiệu tiến triển tích cực theo đánh giá của các tổ chức nhân đạo.

Tuy nhiên, với nhiều gia đình vẫn còn mang nặng những tổn thương tinh thần, khó khăn kinh tế và sự bất định về tương lai, quá trình hồi phục vẫn chưa hoàn tất. Hy vọng thay đổi cuộc sống và xây dựng cộng đồng bền vững đang là mục tiêu hàng đầu trong các hoạt động hỗ trợ hiện nay.

Theo ông Ny Sopharan, “Đầu tư vào cộng đồng có khả năng phục hồi hôm nay sẽ giảm thiểu tác động nhân đạo của các cuộc khủng hoảng trong tương lai và tạo điều kiện cho trẻ em lớn lên trong môi trường an toàn, hỗ trợ.” Đối với các gia đình biên giới Campuchia, hành trình tiến tới tương lai ổn định vẫn còn nhiều việc phải làm.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.