Pakistan thúc đẩy hỗ trợ tài chính Mỹ sau vai trò trong cuộc chiến Iran gây nghi ngờ

Trong chuyến công tác tại Washington tuần này, Bộ trưởng Tài chính Pakistan Muhammad Aurangzeb đã đệ trình đề nghị thành lập một quỹ ổn định tỷ giá trị giá 10 tỷ USD với phía Mỹ, Reuters đưa tin dựa trên nguồn tin riêng không thể tiết lộ danh tính. Đây là một trong những nỗ lực mới nhất của Pakistan nhằm chuyển đổi thiện chí ngoại giao với chính quyền Trump thành hỗ trợ kinh tế thiết thực.

Bên cạnh đó, theo một nguồn tin khác, nước này còn đề xuất một cơ chế tài chính thương mại riêng với Ngân hàng EXIM Mỹ. Mục đích của các đề xuất là củng cố giá trị đồng Rupee Pakistan và mở rộng nguồn tài chính ngoài IMF, Trung Quốc và Saudi Arabia.

Năm nay, Pakistan đã đóng vai trò hòa giải trong việc thúc đẩy ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Tuy vậy, nền kinh tế Pakistan vẫn giữ nguyên các vấn đề cơ bản trước khi xung đột xảy ra.

Trong bối cảnh căng thẳng với Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Pakistan đã hoàn trả Abu Dhabi 3,5 tỷ USD vào tháng 4, tương đương một phần năm dự trữ ngoại hối, và sau đó tìm sự hỗ trợ thêm 3 tỷ USD từ Ả Rập Saudi để bù đắp hụt hụt.

Một số chuyên gia nhận định, thỏa thuận này có thể mang lại lợi ích cho cả Washington và Islamabad. Ngoài mục đích ổn định kinh tế, Chính quyền Trump mong muốn tăng vai trò trong ngành khoáng sản trọng yếu của Pakistan. Uzair Younus, đối tác tại The Asia Group, cho biết khoản tài chính có thể giúp Mỹ củng cố ảnh hưởng trong các thương vụ khai thác tiềm năng của Pakistan.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến khác lại cảnh báo về tính hiệu quả của hỗ trợ này. Giáo sư Adeel Malik từ Oxford đánh giá khoản tài chính đề xuất chỉ là “tiền thuê địa chính trị”, nhằm đổi lấy vai trò trung gian của Pakistan trong cuộc chiến Mỹ - Iran, trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông tiếp tục leo thang gần đây.

Chính sách cải cách do IMF giám sát đã cho thấy kết quả tích cực. S&P Global Ratings mới đây nâng xếp hạng tín nhiệm Pakistan từ B- lên B, lần nâng hạng đầu tiên trong 9 năm, nhờ các cải thiện trong tài chính và thể chế.

Chương trình trị giá 7 tỷ USD của IMF không tránh khỏi tác động chính trị khi Pakistan phải tăng thuế và cắt giảm chi tiêu - điều không được lòng dân khi đất nước hướng đến cuộc bầu cử năm 2029.

Chuyên gia Gareth Leather từ Capital Economics nhận định quỹ thanh toán Mỹ đề xuất sẽ đóng vai trò "tấm đệm tiền mặt quan trọng" cho dự trữ Pakistan, nhưng không kèm theo các điều kiện nghiêm ngặt như IMF hay yêu cầu gia hạn liên tục như các khoản vay từ Trung Quốc và Saudi Arabia.

Khoản vay từ Ngân hàng EXIM kéo dài từ một đến ba năm cho phép khách hàng Pakistan hoãn thanh toán với các nhà xuất khẩu Mỹ, đồng thời giúp thu hẹp thâm hụt thương mại Mỹ với Pakistan.

Nhà kinh tế Vaqar Ahmed nhấn mạnh thử thách không phải là huy động thêm vốn mà là khả năng Pakistan thực thi cải cách thuế, năng lượng và doanh nghiệp nhà nước. Ông cảnh báo nếu không làm được điều này, Pakistan sẽ liên tục phải tìm đến IMF để cứu trợ. "Thanh khoản mới chỉ có thể mua thời gian, chứ không thể thúc đẩy tăng trưởng," ông nói.

Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố đánh giá cao các nỗ lực cải cách của Pakistan trong tuần qua, nhưng nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tự lực kinh tế và trở lại thị trường vốn quốc tế mà không nhắc đến đề xuất quỹ 10 tỷ USD.

Trong khi Ngân hàng EXIM xác nhận đang thương thảo khung chiến lược chuẩn bị ký kết vào kỳ họp Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc tháng 9, các chuyên gia phân tích nhận xét hình thức quỹ hỗ trợ có thể là một cơ chế rút khoản tối đa, thay vì chuyển tiền ngay lập tức.

Tuy nhiên, không phải ai ở Washington cũng đồng tình với việc chuyển tiền này. Mark Sobel, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ và hiện là Chủ tịch OMFIF Mỹ, khẳng định Bộ Tài chính nên từ chối dòng tiền tài trợ này do Pakistan đã trở thành “đối tượng phụ thuộc lâu dài” của IMF mà không thực hiện cải cách sâu rộng.

Martin Muehleisen, chuyên gia tại Atlantic Council và từng làm việc trong IMF, nghi ngờ quy mô 10 tỷ USD phù hợp với khoản nợ 138 tỷ USD của Pakistan. Ông cho rằng khoản tiền này có thể rất rủi ro đối với Mỹ nếu không có khuôn khổ quản lý nợ bền vững.

Trung Quốc được cho là không phản đối sự giúp đỡ từ Mỹ dành cho Pakistan. Yun Sun, giám đốc Chương trình Trung Quốc ở Stimson Center, cho biết Bắc Kinh mong muốn Pakistan ổn định nhưng không muốn tiếp tục là bên bảo trợ duy nhất, do đó sẽ hoan nghênh sự chia sẻ gánh nặng từ phía Washington.

Tuy nhiên, các chuyên gia không kỳ vọng quỹ ổn định tỷ giá của Mỹ có thể giúp Pakistan thoát khỏi sự phụ thuộc vào IMF và các cải cách đi kèm. Giáo sư Malik nhận định chương trình của IMF gắn chặt với lợi ích địa chính trị Mỹ tại Pakistan, trở thành đòn bẩy ảnh hưởng lớn mà Washington không dễ từ bỏ.

Setser dự báo Mỹ sẽ đặt điều kiện Pakistan phải duy trì chương trình IMF hiện hành để được giải ngân khoản tài chính này. Dù vậy, quỹ hỗ trợ nhiều khả năng chỉ đóng vai trò nâng cao báo cáo dự trữ ngoại hối mà không giải quyết căn nguyên vấn đề kinh tế.

Những phân tích trên cho thấy dù Pakistan mong muốn có thêm nguồn vay từ Mỹ, liệu nước này có tận dụng được cơ hội này để thực hiện cải cách quan trọng vẫn còn là câu hỏi lớn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.