Hiểu về dao động thập kỷ Thái Bình Dương và mưa lớn tại Gujarat

Dao động thập kỷ Thái Bình Dương (Pacific Decadal Oscillation - PDO) là một mô hình khí hậu dài hạn liên quan đến sự thay đổi nhiệt độ bề mặt biển tại vùng Bắc Thái Bình Dương, đặc biệt ở phía bắc vĩ độ 20°N. Khác với các hiện tượng El Niño và La Niña kéo dài vài tháng đến hai năm, PDO biến đổi qua các pha nóng và lạnh trong khoảng thời gian từ 10 đến 30 năm hoặc có thể lâu hơn. Các nhà khoa học lần đầu phát hiện PDO trong những nghiên cứu về sự biến động quần thể cá hồi ở Bắc Thái Bình Dương vào thập niên 1990. Tóm lại, PDO phản ánh những biến đổi quy mô lớn về nhiệt độ nước biển tại vùng Bắc Thái Bình Dương trong chu kỳ dài.

PDO bao gồm hai pha chính: pha dương (ấm) khi khu vực phía đông Bắc Thái Bình Dương có nhiệt độ nước biển cao hơn bình thường, trong khi khu vực phía tây lại lạnh hơn; và pha âm (lạnh) với sự đảo ngược nhiệt độ này tức khu vực phía đông bị làm lạnh còn phía tây ấm lên. Sự chuyển đổi giữa các pha này diễn ra do tương tác phức tạp giữa đại dương và khí quyển bao gồm các kiểu gió, dòng hải lưu, hệ thống áp suất và ảnh hưởng kéo dài của El Niño, La Niña. Khác với ENSO (Dao động Nam Bộ Thái Bình Dương), PDO không phải do một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả tổng hợp của nhiều cơ chế khí hậu vận hành cùng lúc trong nhiều năm.

Mặc dù đều liên quan đến biển Thái Bình Dương nhưng PDO và El Niño có nhiều điểm khác biệt căn bản. PDO chủ yếu tác động ở Bắc Thái Bình Dương và kéo dài trên quy mô thập kỷ, trong khi El Niño diễn ra ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương và thường chỉ trong vòng chưa đầy hai năm. PDO ảnh hưởng đến xu hướng khí hậu dài hạn, còn El Niño chủ yếu quyết định các hiện tượng thời tiết theo mùa. Do đó, các nhà khoa học xem El Niño có thể tác động đến PDO thông qua các kết nối khí quyển nhưng không coi hai hiện tượng là giống nhau.

PDO không trực tiếp gây mưa bão hoặc mưa lớn tại Ấn Độ, nhưng nó điều chỉnh các lưu thông khí quyển quy mô lớn, có thể làm tăng hoặc giảm cường độ gió mùa tùy pha và sự tương tác với các hiện tượng khí hậu khác như El Niño, La Niña hay Indian Ocean Dipole (IOD). Nghiên cứu cho thấy pha âm của PDO thường liên quan đến gió mùa mùa hè Ấn Độ mạnh hơn, trong khi pha dương có thể làm suy yếu hoạt động gió mùa trong một số năm. Do đó, việc theo dõi PDO là cần thiết để dự báo hành vi gió mùa và mô hình lượng mưa lâu dài tại khu vực.

Mưa lớn bất thường tại Gujarat gần đây không thể quy cho PDO đơn thuần, bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan thường bắt nguồn từ nhiều yếu tố khí quyển và đại dương cùng hoạt động. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhận định PDO có thể tạo điều kiện nền giúp tăng cường vận chuyển ẩm và làm mạnh hệ thống thời tiết tại khu vực này. Khi các dao động khí hậu như PDO trùng hợp với điều kiện thuận lợi của gió mùa, khả năng xảy ra các đợt mưa lớn hoặc hạn hán kéo dài tăng cao. Chuyên gia cũng nhấn mạnh PDO nên được coi là một yếu tố ảnh hưởng lâu dài lên khí hậu, không phải là tác nhân trực tiếp gây mưa. Độ mạnh của lượng mưa còn phụ thuộc vào chu trình gió mùa, nguồn ẩm và các mô hình khí hậu toàn cầu khác.

PDO ảnh hưởng không chỉ đến lượng mưa mà còn tác động lên nhiệt độ không khí, hệ sinh thái biển, nguồn lợi thủy sản, các mô hình hạn hán và hành vi bão tại khu vực Thái Bình Dương và các vùng lân cận. Hồ sơ lịch sử cho thấy những chuyển biến lớn trong PDO thường trùng hợp với sự thay đổi số lượng cá, mô hình thời tiết và khí hậu vùng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang làm thay đổi hệ thống thời tiết trên toàn cầu, hiểu rõ các dao động khí hậu dài hạn như PDO ngày càng trở nên quan trọng. Dù không quyết định thời tiết hàng ngày, PDO cung cấp những dữ liệu quan trọng giúp dự báo biến đổi khí hậu, biến động gió mùa và các hiện tượng thời tiết cực đoan trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.