Chiến lược của EU trước các đòn áp thuế và đe dọa từ Mỹ dưới thời Trump

Từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại nắm quyền, quan điểm chủ đạo tại châu Âu là phải kiên trì chịu đựng và duy trì quan hệ bất chấp các hành động mang tính công kích, xúc phạm hay những đe dọa từ Washington. Phản ứng này tuy gây tranh cãi do EU, một cường quốc thương mại, thường xuyên bị coi như bên yếu thế. Nhiều người dân châu Âu không đồng tình với cách xử lý mềm mỏng, cho rằng đó là sự nhún nhường trước một đối tác vốn nhiều lần có những phát ngôn và quyết định có thể xem là sỉ nhục. Tuy nhiên, việc liên tục nhượng bộ với hy vọng làm dịu căng thẳng lại rất rủi ro, bởi hành động này chưa từng mang lại hiệu quả đối với một bên thường xuyên gây áp lực và tấn công như Mỹ dưới thời Trump.

Bối cảnh này lý giải phản ứng của Ủy ban châu Âu khi giảm nhẹ tầm quan trọng của quyết định mới nhất về thuế do Mỹ ban hành, dường như còn có phần hài lòng với kết quả này. Chính quyền Mỹ đã áp mức thuế bổ sung từ 10 đến 12% với hàng nhập khẩu từ hơn 60 quốc gia, trong đó có thành viên EU. Phát ngôn viên Ủy ban châu Âu, Olof Gill, cho biết cơ quan này đánh giá tích cực việc thuế suất này phù hợp với cam kết trong Tuyên bố Chung giữa EU và Mỹ. Đó là kết quả của thỏa thuận Turnberry ký cách đây một năm giữa Donald Trump và Ursula von der Leyen, theo đó mức thuế tổng thể áp lên hàng châu Âu không vượt quá 15%.

Khoản thuế bổ sung này dựa trên lý do về việc các nước đối tác Mỹ chưa có luật hay biện pháp đủ mạnh để ngăn chặn sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng ép. EU cũng chuẩn bị đưa ra một chỉ thị mới về vấn đề này, sẽ có hiệu lực vào năm tới. Bruxelles xem đây là cơ hội để thúc đẩy đàm phán nhằm tìm kiếm những miễn trừ thuế mới và mở rộng hợp tác trong nhiều lĩnh vực như nguồn nguyên liệu chiến lược, an ninh kinh tế, trí tuệ nhân tạo và các vấn đề kỹ thuật số.

Tuy nhiên, bức tranh tổng thể vẫn đầy thách thức. Quyết định áp thuế này dựa trên cuộc điều tra bắt đầu từ tháng 2 và chưa phải động thái cuối cùng. Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ vào tháng 2 bác bỏ công cụ mà Trump dùng trước đó để đánh thuế toàn cầu, chính quyền Mỹ đã tìm kiếm các cơ chế mới, trong đó phải yêu cầu các cuộc điều tra chính thức để dựa vào điều khoản 122 của luật thương mại, điều khoản chưa từng được áp dụng trước đây. Điều này cho phép Mỹ áp thuế tới 15% khi có sự mất cân bằng thương mại nghiêm trọng nhưng phải được chứng minh rõ ràng, điều này tạo ra sự tranh cãi mạnh mẽ.

Hiện tại, Washington đang tiến hành nhiều cuộc điều tra khác nhau liên quan đến đơn cử như dư thừa công suất sản xuất tại EU, chính sách điều chỉnh giá thuốc mà Trump cho là châu Âu được hưởng lợi nhiều trong khi Mỹ chịu chi phí cao, bên cạnh đó là các yếu tố dựa theo điều 301 của Luật Thương mại 1974. Mỹ cũng kích hoạt các điều tra theo điều 232 về an ninh quốc gia, tập trung vào nhiều sản phẩm từ thép, nhôm, ô tô, bán dẫn, khoáng sản quan trọng, thuốc, xe tải hạng nặng, máy bay, drone,... Tuy nhiên, chưa ai đoán được hướng kết thúc của những cuộc điều tra này.

Không chỉ là vấn đề thương mại, các biện pháp thuế còn được Mỹ sử dụng nhằm tăng sức ép chính trị lên EU. Sau khi thỏa thuận Turnberry có hiệu lực, khi một số quốc gia thể hiện sự ủng hộ với Đan Mạch bằng cách điều một số lực lượng sang Greenland, Tổng thống Trump đã đáp trả bằng những thông báo áp thuế mới, đe dọa đóng cửa căn cứ quân sự và rút quân khỏi châu Âu. Với ông, các lĩnh vực như NATO, EU, thương mại, luật số hay thuế giá trị gia tăng đều có liên hệ chặt chẽ và có thể kết hợp làm đòn bẩy nhau.

Trong trường hợp Tây Ban Nha cấm sử dụng căn cứ cho chiến dịch Furia épica, Trump đã đe dọa trừng phạt thương mại, thậm chí chỉ đạo lập danh sách các sản phẩm bị phạt, ảnh hưởng đồng thời đến toàn bộ EU do Ủy ban châu Âu có thẩm quyền điều phối chính sách thương mại. Đồng thời, Mỹ cũng tăng thuế với Canada lên 50%, dù hai bên đang có thỏa thuận chưa được gia hạn, và áp thuế với Brazil dù Mỹ đang thặng dư thương mại với quốc gia này.

Thỏa thuận Turnberry, ký ngày 27/7/2025, đã thiết lập mức thuế 15% cho hầu hết hàng châu Âu xuất khẩu sang Mỹ, nhằm tránh nguy cơ các mức thuế cao hơn. Đổi lại, EU đồng ý loại bỏ phần lớn thuế với sản phẩm công nghiệp Mỹ, tăng nhập khẩu năng lượng Mỹ trị giá 750 tỷ USD và huy động 600 tỷ USD đầu tư vào lãnh thổ Mỹ.

Tuy nhiên, Mỹ đòi hỏi nhiều hơn, như việc loại bỏ nhanh chóng luật kỹ thuật số mới của EU và chấm dứt các cuộc điều tra với doanh nghiệp Mỹ. Đại diện Mỹ từng lên tiếng phản đối luật thị trường kỹ thuật số của EU, coi đây là công cụ bất công khi phạt các tập đoàn như Google. Thậm chí, số tiền phạt thu được còn lớn hơn đóng góp của nhiều quốc gia thành viên EU cho ngân sách chung. Mỹ yêu cầu EU xây dựng các tiêu chuẩn cạnh tranh công bằng dựa trên năng lực thực sự, không bảo vệ các doanh nghiệp được ưu ái hay trừng phạt những đơn vị thành công.

Những diễn biến này cho thấy sự bất ổn và không đồng nhất trong quan hệ thương mại giữa EU và Mỹ dưới thời Trump, với các đòn thuế không chỉ là công cụ kinh tế mà còn mang sắc thái chính trị sâu sắc, đẩy mối quan hệ song phương vào nhiều thử thách trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.