Người có vợ/chồng mắc chứng sa sút trí tuệ có nguy cơ cao hơn, nghiên cứu từ Đài Loan chỉ ra

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Journal of the American Medical Association (JAMA) đã khảo sát gần 1 triệu người tại Đài Loan, nhằm tìm hiểu nguy cơ phát triển chứng sa sút trí tuệ ở các cặp vợ chồng. Kết quả cho thấy, vợ của người mắc bệnh có nguy cơ mắc tất cả các loại sa sút trí tuệ cao hơn 74%, trong khi chồng có nguy cơ tăng 69% nếu người bạn đời của họ bị bệnh.

Những kết quả tương tự cũng được ghi nhận khi nghiên cứu phân tích riêng biệt về bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ mạch máu, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa tình trạng sức khỏe của hai vợ chồng.

Nhóm nghiên cứu đề cập tới ba yếu tố chính có thể giải thích cho mối liên hệ trên. Đầu tiên là "assortative mating" - xu hướng chọn bạn đời có nét tương đồng về giáo dục và nền tảng kinh tế xã hội. Thứ hai là lối sống chung, bao gồm thói quen ăn uống, vận động và dự trữ nhận thức tương tự nhau. Các bằng chứng mới còn cho thấy sức khỏe răng miệng cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình suy giảm nhận thức và thường tương đồng trong các cặp đôi.

Thứ ba, việc làm người chăm sóc chính cho bạn đời bệnh gây ra áp lực lớn, mất ngủ và cô lập xã hội, những yếu tố được xem là tăng nguy cơ sa sút trí tuệ. TS Chi-Shin Wu, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết các kết quả này mở rộng nhận thức so với những nghiên cứu trước vốn chủ yếu dựa trên các mẫu nhỏ hoặc giới hạn về địa lý.

Nghiên cứu dựa trên cơ sở dữ liệu của Bảo hiểm Y tế Quốc gia Đài Loan, bao phủ gần 99% dân số, ghi nhận các trường hợp được chẩn đoán sa sút trí tuệ ở các cá nhân đã kết hôn từ năm 1998 đến năm 2022. Để so sánh, nhóm nghiên cứu cũng lựa chọn các cặp vợ chồng không có ai được xác nhận mắc bệnh trong cùng khoảng thời gian.

Bên cạnh đó, các yếu tố như thu nhập, số lượng con cái, nơi cư trú và bệnh lý kèm theo như tim mạch hay tâm thần cũng được tính đến nhằm đánh giá tác động tổng thể tới nguy cơ sa sút trí tuệ.

Kết quả nghiên cứu cho thấy những người có thu nhập cao hoặc có nhiều con sẽ có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn. TS Wu lý giải thu nhập thấp đồng nghĩa với mức độ hỗ trợ hạn chế, gây áp lực chăm sóc gia đình lớn hơn, trong khi ít con cũng đồng nghĩa với sự hỗ trợ giảm theo khả năng từ các thành viên gia đình khác.

Chuyên gia Simone Reppermund, từ Trung tâm Health Brain Ageing thuộc Đại học New South Wales (Úc), cho rằng thu nhập còn phản ánh mức độ giáo dục, vốn được xem là yếu tố bảo vệ quan trọng chống lại chứng sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, bà lưu ý rằng số con không phải lúc nào cũng đảm bảo giảm thiểu nguy cơ nếu mối quan hệ giữa các thành viên không tốt hoặc con cái sống xa nhà.

Nhóm nghiên cứu thừa nhận vẫn có những giới hạn về dữ liệu, đặc biệt là các yếu tố sinh hoạt cá nhân như chế độ ăn, tập luyện, hút thuốc, mức độ cô lập xã hội hoặc tình trạng nghe kém của các cặp vợ chồng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) gần đây đã cập nhật các hướng dẫn kiểm soát những yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được, như mất thính lực, ô nhiễm không khí và giấc ngủ kém, chiếm tới 45% nguyên nhân gây sa sút trí tuệ.

Chuyên gia Reppermund nhấn mạnh cần nghiên cứu sâu hơn để phân biệt ảnh hưởng của lối sống và áp lực chăm sóc gia đình đến nguy cơ này. TS Wu cũng khuyến cáo các cặp vợ chồng có thể cân nhắc trên cơ sở hiểu biết, không nên quá lo lắng về nguy cơ này cũng như đổ lỗi cho bản thân khi chăm sóc người bệnh.

Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ gìn sức khỏe bản thân cho các vợ/chồng, bao gồm giấc ngủ, tâm trạng, kết nối xã hội và quản lý các bệnh tim mạch như tăng huyết áp, tiểu đường. Đồng thời, việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc tạm thời để nghỉ ngơi cũng rất cần thiết.

Ở góc độ chính sách, TS Wu đề xuất hướng chăm sóc bệnh sa sút trí tuệ cần tập trung vào hỗ trợ cả gia đình, không chỉ cá nhân bệnh nhân, nhằm đạt hiệu quả tốt hơn trong việc giảm thiểu gánh nặng và nguy cơ lan tỏa.

Nếu có thắc mắc hoặc lo ngại liên quan đến chứng sa sút trí tuệ, người dân có thể liên hệ Tổng đài Hỗ trợ Chứng sa sút trí tuệ Quốc gia Australia tại số 1800 100 500 hoạt động 24/7 hoặc tham khảo thêm thông tin ở dementia.org.au.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.