Tình trạng bấp bênh của người Haiti mang TPS tại Mỹ giữa làn sóng nhầm lẫn về giấy phép lao động

Bobby Kuchinsky, quản lý nhà hàng Half Shell Raw Bar tại Florida, gần đây phải đối mặt với tình cảnh khó khăn khi liên tục không chắc chắn về số lượng nhân viên người Haiti có thể tiếp tục làm việc. Hơn một tháng qua, mỗi buổi sáng ông đến nơi làm việc trong tâm trạng lo lắng, bởi nhiều người Haiti đã mất giấy phép làm việc sau khi chính phủ Mỹ ngừng gia hạn giấy phép cho người mang diện Bảo vệ Tạm thời (TPS). Vào thứ Ba vừa qua, ông đã buộc phải đình chỉ công việc của sáu nhân viên người Haiti sau khi giấy phép của họ không còn hiệu lực.

Động thái này phản ánh nỗi lo chung của hàng nghìn doanh nghiệp khác khi người lao động Haiti, vốn đã gắn bó lâu dài với công việc như đầu bếp, nhân viên phục vụ hay làm việc trong ngành nhà hàng, đối mặt với nguy cơ mất việc. Tình trạng pháp lý khó đoán đã gây ra sự hoang mang không chỉ cho người lao động mà còn cho các chủ sử dụng lao động.

Kể từ năm 2010, hơn 350.000 người Haiti đã được cấp TPS, giúp họ sinh sống và làm việc hợp pháp tại Mỹ. Tuy nhiên, trong chiến dịch thắt chặt chính sách nhập cư, chính quyền Trump đã quyết định chấm dứt TPS dành cho gần 1 triệu người từ hơn chục quốc gia, trong đó có Haiti. Quyết định này làm tăng nguy cơ trục xuất đối với các cá nhân này.

Các vụ kiện phản đối quyết định này đã được đưa lên các tòa án cấp quận và mới đây nhất là phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ vào ngày 25 tháng 6, cho phép chính phủ Mỹ tiến hành chấm dứt TPS. Các vụ kiện sau đó được chuyển trở lại các tòa án cấp thấp hơn, thường mất khoảng 32 ngày để ra phán quyết theo hướng dẫn của Tòa án Tối cao.

Trong thời gian chờ đợi, Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) tiếp tục gia hạn giấy phép lao động cho người Haiti với thời hạn gia hạn rất ngắn, thường chỉ vài ngày. Việc này khiến nhiều chủ doanh nghiệp và người lao động rơi vào trạng thái hoang mang và bấp bênh về công việc. Tuy nhiên, vào ngày thứ Hai tuần trước, USCIS không gia hạn giấy phép cho họ, khiến lo ngại tăng cao không chỉ về việc mất thu nhập mà còn rủi ro bị bắt giữ và trục xuất về Haiti – quốc gia mà Mỹ đánh giá là không an toàn cho công dân nước này.

Tình hình an ninh tại Haiti hiện cực kỳ nghiêm trọng với khoảng 1,5 triệu người bị mất nhà cửa do bạo lực băng nhóm. Hơn một nửa trong số gần 12 triệu dân Haiti đang cần được hỗ trợ nhân đạo. Theo Liên Hợp Quốc, kể từ tháng 1 đã có trên 2.300 người thiệt mạng và hơn 1.100 người bị thương do các vụ bạo lực.

Ông Kuchinsky cho biết ông đã phải dừng công việc của sáu nhân viên người Haiti của mình khi giấy phép làm việc của họ hết hạn và không được gia hạn. Trước khi họ rời đi, ông đã cung cấp cho họ thông tin về quyền lợi và giấy tờ cần thiết trong trường hợp bị bắt giữ. Ông dự kiến sẽ trả tiền trợ cấp thất nghiệp cho họ nếu tình hình không thay đổi.

Miriam Singer, Giám đốc điều hành tổ chức Jewish Community Services South Florida, cho biết đã thông báo cho 18 nhân viên của tổ chức này về việc họ không còn đủ điều kiện làm việc. Nhiều người trong số này cung cấp dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và các nạn nhân Holocaust, ngành nghề vốn phụ thuộc nhiều vào lao động nhập cư mang giấy TPS.

Robert Dominguez, cố vấn pháp lý kiêm đại diện công ty Engage PEO, cho biết các doanh nghiệp đang gặp nhiều khó khăn trong việc theo kịp những thay đổi liên tục về chính sách TPS, đặc biệt là ở các ngành như xây dựng, khách sạn và chăm sóc dài hạn, vốn phụ thuộc lớn vào lao động nhập cư.

Katie Smith Sloan, CEO tổ chức LeadingAge đại diện các cơ sở chăm sóc dài hạn phi lợi nhuận, nhận định các cơ sở này đang trong trạng thái bấp bênh bởi sự bất ổn kéo dài từ nhiều tháng nay, gây ảnh hưởng lớn đến nhân viên và bệnh nhân.

Đối với nhiều người mang TPS, trở về Haiti gần như là án tử hình do tình hình bạo lực và bất ổn kéo dài. Một nhân viên 62 tuổi từng rời Haiti vì bạo lực băng nhóm và đến Mỹ năm 2016 cho biết "Mỗi ngày tôi đều cảm giác đây có thể là ngày cuối cùng. Tôi không biết làm sao để sống và trả tiền thuê nhà nếu không thể làm việc nữa". Anh này làm việc trong ngành nhà hàng với các công việc rửa bát và đã đăng ký TPS từ năm 2020.

Ông Kuchinsky cũng bày tỏ quan ngại về 19 nhân viên khác của ông đang trong quá trình xin tị nạn và cũng đang đối mặt với nguy cơ bị chính phủ Mỹ trục xuất.

Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) cho biết TPS được tạo ra như một chương trình tạm thời và khuyến khích người Haiti đăng ký nhận khoản hỗ trợ 2.600 USD để mua vé máy bay về nước. Trong một tuyên bố, DHS nói "Đã đến lúc đóng cửa, có nghĩa bạn không cần phải về nhà nhưng bạn cũng không thể ở lại đây".

USCIS chưa trả lời ngay các yêu cầu bình luận của truyền thông về tình trạng giấy phép lao động.

Theo đó, tình trạng bấp bênh pháp lý và sự thiếu rõ ràng trong việc gia hạn giấy phép lao động cho người mang TPS từ Haiti đang tiếp tục đẩy nhiều cá nhân và doanh nghiệp Mỹ vào trạng thái bất ổn và không chắc chắn về tương lai.