Bộ Tài chính Đức dự kiến tăng nặng hình phạt với tội phạm trốn thuế và lập hồ sơ công khai doanh nghiệp vi phạm

Bộ trưởng Tài chính Đức Lars Klingbeil và Bộ trưởng Tư pháp Stefanie Hubig đã đề xuất một gói gồm 26 biện pháp nhằm tăng cường truy tố và xử lý các hành vi trốn thuế. Trong số các biện pháp này, đáng chú ý nhất là kế hoạch nâng mức hình phạt tối đa đối với các vụ trốn thuế nghiêm trọng lên đến 15 năm tù, đồng thời thành lập một trung tâm phối hợp tập hợp các cán bộ thuế và hải quan để tăng cường trao đổi dữ liệu và phối hợp điều tra trên phạm vi liên bang.

Chính sách này nhằm khắc phục tình trạng các cơ quan điều tra vẫn làm việc phân tán theo từng bang, dẫn đến khó khăn trong việc xử lý các đường dây trốn thuế xuyên biên giới như vụ ma trận thuế giá trị gia tăng (VAT carousel fraud) hay các vụ bê bối trốn thuế mang tính hệ thống như Cum-Ex.

Margrit Lichtinghagen, nguyên công tố viên với nhiều năm kinh nghiệm điều tra các vụ án tài chính lớn tại Đức, cho rằng việc đơn thuần nâng mức án không chắc chắn sẽ có tác động hiệu quả trong việc ngăn chặn trốn thuế. Bà nhấn mạnh rằng áp lực truy tố từ các cơ quan chức năng hiện vẫn còn quá thấp và các tòa án cũng rất hiếm khi áp dụng mức hình phạt tối đa.

Bà lấy trường hợp của Hanno Berger, người bị kết án nghiêm khắc liên quan đến vụ bê bối Cum-Ex, làm ví dụ hiếm hoi cho việc áp dụng án nặng. Bên cạnh đó, Margrit Lichtinghagen đánh giá cao sáng kiến thành lập trung tâm điều phối trong bộ máy điều tra để nâng cao hiệu quả trao đổi thông tin, cho phép xử lý tốt hơn các đối tượng phạm tội đa bang và xuyên quốc gia.

Kế hoạch nâng mức trốn thuế từ tội nhẹ lên tội nặng cũng đồng nghĩa với việc loại bỏ hình thức xử lý bằng lệnh phạt (Strafbefehl) hoặc đình chỉ có điều kiện theo điều 153a của Luật tố tụng hình sự Đức, thay vào đó, các vụ án phải được truy tố ra tòa với tỉ lệ chứng cứ xác suất cao. Tuy nhiên, theo Lichtinghagen, điều này có thể gây áp lực lớn cho hệ thống tư pháp vốn đã căng thẳng, đồng thời làm cho việc tiếp cận chứng cứ, đặc biệt là trong các vụ án có yếu tố quốc tế, trở nên khó khăn hơn khi thiếu sự hợp tác của bị cáo.

Margrit Lichtinghagen đánh giá cao đề xuất lập sổ ghi danh công khai các doanh nghiệp vi phạm trốn thuế. Bà cho rằng đây là hình thức răn đe hiệu quả hơn là chỉ tăng hình phạt. Việc công khai vi phạm đối với các tổ chức kinh tế lớn, như các ngân hàng bị liên quan đến bê bối Cum-Ex, có thể lấy đi "lớp mặt nạ" danh tiếng trung thực mà nhiều công ty cố giữ, tạo thành áp lực công khai rõ ràng đối với các chủ thể gây thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước.

Bà cũng cho rằng sổ công khai này nên dành riêng cho các tổ chức lớn, tránh thiệt hại cho người thu nhập thấp hoặc các cá nhân không cố ý vi phạm. Theo bà, người có thu nhập nhỏ lẻ thường rất trung thực và thậm chí không tận dụng hết các quyền lợi thuế của mình.

Về việc Bộ trưởng Klingbeil muốn loại bỏ quyền được miễn trách nhiệm khi tự khai báo vi phạm (self-disclosure), bà Lichtinghagen thể hiện quan điểm lưỡng lự. Một mặt, tự khai báo kết hợp với áp lực truy tìm dữ liệu thuế có thể giúp thu hồi tiền cho nhà nước và giảm tải hệ thống, mặt khác, bà lại thắc mắc về sự công bằng khi cho phép người trốn thuế tự nộp tiền mà được coi nhẹ so với các hành vi gian lận khác.

Bà cũng nhấn mạnh những khó khăn mà các điều tra viên phải đối mặt trong môi trường làm việc hiện nay, với sự can thiệp của chính trị và sự thiếu hợp tác nội bộ, gây cản trở hiệu quả truy tố. Bà đề xuất cần xóa bỏ quy định công tố viên phải chịu sự chỉ đạo từ cấp trên để đảm bảo tính độc lập và nâng cao hiệu quả công tác điều tra.

Trường hợp của điều tra viên Anne Brorhilker, người đã rời bỏ công tác điều tra vụ Cum-Ex sau hơn 10 năm do những khó khăn trong việc đưa gần 1000 bị cáo ra tòa, được xem là ví dụ tiêu biểu cho sự thất bại của nhà nước trong xử lý các vụ trốn thuế phức tạp.

Tất cả các ý kiến của Margrit Lichtinghagen đều nhấn mạnh tác động to lớn của việc tập trung nguồn lực, cải thiện phối hợp giữa các cơ quan, và nâng cao tính công khai để tạo hiệu quả thực sự trong cuộc chiến chống trốn thuế tại Đức.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.