Giả thuyết Silurian: Liệu có nền văn minh tiên tiến nào tồn tại trên Trái Đất trước con người?

Khi astrobiologist Adam Frank, giáo sư Đại học Rochester, đặt câu hỏi với chuyên gia NASA Gavin Schmidt năm 2017 về việc liệu người ngoài hành tinh có trải qua biến đổi khí hậu hay không, ông không ngờ đó lại châm ngòi cho một nghiên cứu mang tính đột phá. Frank, đang tìm kiếm dấu hiệu sự sống trên các hành tinh khác, tin rằng không có nền văn minh nào trên Trái Đất trước loài người. Tuy nhiên, Schmidt lập tức nghi ngờ điều này và hỏi lại: "Làm sao ông biết được?" Sự đặt câu hỏi bất ngờ này đã mở đầu cho cuộc điều tra nhằm khám phá liệu một nền văn minh tiên tiến từng tồn tại và tự hủy mình có để lại dấu vết gì trên Trái Đất.

Ý tưởng được gọi là "Silurian hypothesis", lấy cảm hứng từ chủng loài bò sát tiến bộ trong loạt phim truyền hình "Doctor Who". Năm 2018, Frank và Schmidt đã công bố nghiên cứu về giả thuyết này. Đây là một phép thử tư duy nhằm khơi gợi suy nghĩ về khả năng các nền văn minh sử dụng năng lượng quy mô lớn có thể đối mặt với nguy cơ tự hủy thông qua biến đổi khí hậu, phản ánh thách thức mà nhân loại đang đối mặt khi đốt nhiên liệu hóa thạch và làm biến đổi khí hậu một cách nhanh chóng.

Schmidt từng quan tâm đến biến cố khí hậu cách đây khoảng 55 triệu năm, thời kỳ Paleocene-Eocene Thermal Maximum (PETM), khi nhiệt độ toàn cầu tăng đột biến đến 15 độ F và hệ sinh thái chịu ảnh hưởng nghiêm trọng do lượng carbon lớn được thải vào khí quyển. Nguyên nhân cụ thể vẫn là bí ẩn, có thể do núi lửa phun trào hay giải phóng metan. Sự kiện này gợi nhớ tới việc con người hiện nay đang làm tăng nhiệt độ và đe dọa sự sống trên hành tinh. Ngoài ra, các thời kỳ khác trong lịch sử địa chất cũng chứng kiến các biến đổi khí hậu dữ dội, như đại dương thiếu oxy hay gia tăng nhiệt độ đột ngột.

Frank và Schmidt đặt ra câu hỏi: nếu như có nền văn minh tồn tại hàng triệu năm trước, liệu các dấu vết của họ có còn tồn tại? Địa chất Trái Đất liên tục thay đổi qua các quá trình kiến tạo mảng, núi lửa, và xói mòn, khiến việc tìm kiếm dấu tích vật chất trở nên khó khăn, đặc biệt đối với các nền văn minh tồn tại ngắn ngủi như 100.000 năm trong lịch sử 400 triệu năm của sự sống phức tạp.

Họ xem xét đến việc hóa thạch có thể ghi lại phần nào bằng chứng, song tỷ lệ hóa thạch được bảo tồn và phát hiện là rất nhỏ. Thậm chí loài khủng long từng ở trên Trái Đất suốt 180 triệu năm nhưng số hóa thạch nguyên vẹn tìm được khá hạn chế.

Những biến đổi hóa học trong lớp địa chất, như các tầng đá ở Grand Canyon giữ ký ức về thời kỳ hình thành, có thể phản ánh sự hiện diện của nền văn minh tiên tiến nếu họ từng thay đổi thành phần hóa học của Trái Đất. Việc phát thải carbon và các chất nhân tạo như nhựa, hormone nhân tạo dùng trong nông nghiệp, kim loại nặng trong thiết bị điện tử rất bền vững và có thể để lại dấu ấn trong trầm tích tương lai hàng triệu năm sau khi nền văn minh đó kết thúc.

Mặc dù Frank và Schmidt không tin chắc giả thuyết Silurian là đúng, họ nhấn mạnh đây là một công cụ để xác định các chỉ dấu cần tìm nếu muốn khám phá nền văn minh tiền sử. Một số nhà khoa học như Jan Zalasiewicz, giáo sư tại Đại học Leicester, đánh giá giả thuyết này là ý tưởng sâu sắc và đáng suy ngẫm nhưng cho rằng con người hiện đại đã biến đổi trái đất quá sâu sắc đến mức các dấu tích của nền văn minh tiên tiến hiện nay là không thể nhầm lẫn.

Các đặc trưng như thành phố, kim loại đúc, nhựa thải đều là bằng chứng rõ ràng của sự tồn tại nền văn minh hiện đại. Trong khi đó, khả năng tồn tại một nền văn minh tiền sử với những hoạt động tương tự như loài người ngày nay là điều không thể loại trừ hoàn toàn, nhưng chưa có chứng cứ xác thực.

Giả thuyết Silurian không chỉ là một thí nghiệm tư duy về quá khứ mà còn phản ánh nguy cơ dài hạn mà các nền văn minh năng lượng cao có thể đối diện - nguy cơ tự hủy do biến đổi khí hậu. Adam Frank kết luận rằng mặc dù loài người phát triển công nghệ, chúng ta có thể chưa đủ khôn ngoan để giải quyết hậu quả do mình gây ra, và câu hỏi được đặt ra: chúng ta có chỉ là một thí nghiệm thất bại của Trái Đất không?

Đây là lời cảnh báo khiến cả giới khoa học lẫn cộng đồng rộng lớn phải suy ngẫm về cách con người đang tác động lên hành tinh và tương lai của nền văn minh nhân loại.