Bengaluru và thách thức trong việc giành lại vỉa hè cho người đi bộ

Tòa án Tối cao Ấn Độ gần đây đã khẳng định quyền được đi bộ trên những vỉa hè an toàn và không bị cản trở là một quyền cơ bản của công dân. Tiếp nối phán quyết này, Bộ trưởng Phát triển Bengaluru, Krishna Byre Gowda, đã chỉ đạo năm công ty thành phố thuộc Cơ quan Phát triển Greater Bengaluru thực hiện chiến dịch "Vỉa hè An toàn" kéo dài 10 ngày, trong đó các người bán hàng rong bị dời đi và những vi phạm lấn chiếm vỉa hè được dọn dẹp.

Mặc dù được nhiều người hoan nghênh, chiến dịch cũng gây ra tranh cãi xoay quanh việc liệu hoạt động này có phù hợp với Luật Bảo vệ sinh kế và Quy định kinh doanh rong 2014 hay không. Luật ra đời để cân bằng quyền đi bộ và quyền kiếm sống của người bán hàng rong, tránh việc trục xuất tùy tiện trước đây gây tổn hại lâu dài đến sinh kế của họ.

Luật Người bán hàng rong không phải là một đạo luật chống lấn chiếm mà nhằm tạo sự cân bằng giữa quyền tự do đi lại của công chúng và quyền kiếm sống của người bán hàng rong trên các tuyến đường công cộng. Nó thiết lập quy trình rõ ràng mà các chính quyền địa phương phải tuân thủ trước khi quyết định ai được phép kinh doanh, ở đâu và khi nào thì cần di chuyển hoặc tái bố trí người bán.

Bước đầu tiên và quan trọng là thành lập Ủy ban kinh doanh thị trấn (TVC) gồm các quan chức, cảnh sát, cơ quan quản lý quy hoạch, đại diện cư dân và người bán hàng rong, trong đó người bán phải chiếm ít nhất 40% thành viên, gồm cả đại diện nhóm nữ và các cộng đồng thiểu số. Ủy ban này đảm bảo rằng các quyết định tác động đến người bán đều có sự tham gia của chính họ.

Ủy ban sau đó tiến hành khảo sát tất cả người bán hàng rong, xác định ai đang hoạt động và sẽ được phép tiếp tục kinh doanh dưới những điều kiện nào. Luật cấm việc trục xuất hoặc di dời người bán cho đến khi khảo sát hoàn thành và chứng nhận kinh doanh được cấp. Chứng nhận này cho phép bán hàng tại một khu vực được chỉ định, không phải là quyền sở hữu đất công cộng.

Tại Bengaluru, các công ty thành phố đã tiến hành dọn dẹp trước khi thiết lập đầy đủ các cơ chế theo yêu cầu của Luật. Dù Thủ hiến Karnataka, D.K. Shivakumar, cam kết sẽ tái định vị người bán hàng rong, thành phố hiện không có Ủy ban kinh doanh thị trấn để xác định rõ ràng các khu vực cho phép và không cho phép kinh doanh.

Điều này gây ra câu hỏi về tính chính xác của dữ liệu đối với những người bán được tái định vị. Những người bán cho rằng dữ liệu khảo sát hai năm trước đã lỗi thời và yêu cầu thực hiện khảo sát mới. Bản khảo sát năm 2024 xác định 27.665 người bán hàng tại Bengaluru, trong khi dữ liệu từ Ban quản lý cũ BBMP cho thấy gần 134.000 người bán đã vay vốn theo chương trình PM SVANidhi, một con số gấp gần năm lần so với khảo sát.

Việc chính quyền Karnataka hành động theo phán quyết của Tòa án Tối cao về quyền đi bộ an toàn nhưng đồng thời phải cân nhắc các quy định bảo vệ sinh kế của người bán hàng rong là điều rất quan trọng. Đó chính là sự cân bằng pháp luật hướng tới, chứ không phải ưu tiên tuyệt đối quyền của bên này mà bỏ qua quyền bên kia.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.