Câu chuyện bất ngờ từ nghiên cứu viên Trung Quốc về súp tôm trên sao Hỏa

Tại một phiên điều trần của Thượng viện Mỹ diễn ra hôm thứ Ba, bức tranh về tham vọng khoa học đầy táo bạo của Trung Quốc được phác họa qua một câu chuyện độc đáo. Drew Endy, phó giáo sư tại Đại học Stanford và giám đốc chiến lược sinh học của Viện Hoover, kể lại cuộc gặp với một nhà nghiên cứu trẻ 20 tuổi đến từ Thượng Hải tại một hội nghị khoa học ở Paris hồi mùa thu năm ngoái.

Đặc biệt, vị nghiên cứu viên trẻ tuổi này đã gây ấn tượng khi mặc một bộ trang phục tôm hùm đỏ lớn và mô tả công trình nghiên cứu về enzym có khả năng phân hủy vỏ tôm để tái sử dụng trong nền kinh tế tuần hoàn trên sao Hỏa. Anh ta tin rằng các phi hành gia Trung Quốc sẽ đặt chân đến hành tinh này trong tương lai và sẽ muốn thưởng thức món súp tôm cay đặc trưng. Vỏ tôm sau đó sẽ được tận dụng biến thành các vật liệu hữu ích khác như vải vóc.

Bức tranh rộng lớn của cuộc đua khoa học Trung - Mỹ

Câu chuyện trên chính là biểu tượng cho tâm điểm của phiên điều trần mang tên "Đo lường điều quan trọng: Khoa học, tiêu chuẩn và cạnh tranh chiến lược". Các nghị sĩ thuộc cả đảng Cộng hòa và Dân chủ đều nhất trí Trung Quốc đang ngày càng trở thành thách thức lớn về khoa học và công nghệ với Mỹ. Tuy nhiên, họ có những quan điểm khác nhau về tác động của các chính sách cắt giảm ngân sách nghiên cứu dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với năng lực cạnh tranh của Hoa Kỳ.

Thượng nghị sĩ Ted Budd, Chủ tịch tiểu ban khoa học, sản xuất và cạnh tranh của Thượng viện Mỹ, cho biết theo dữ liệu từ Hội đồng Khoa học Quốc gia, Trung Quốc đã chiếm khoảng 30% tổng chi tiêu nghiên cứu và phát triển toàn cầu trong năm 2024, vượt qua Hoa Kỳ lần đầu tiên.

Budd cũng cáo buộc Trung Quốc vi phạm sở hữu trí tuệ và áp dụng các biện pháp kinh tế không công bằng. Ông nhấn mạnh Mỹ đang ở thời điểm quan trọng để bảo vệ lợi thế công nghệ của mình và cần nhận thức rõ về cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt này.

Tranh luận về chính sách nghiên cứu và phát triển trong nước

Trong khi đó, các chính trị gia đảng Dân chủ cũng nhìn nhận sự trỗi dậy của Trung Quốc về công nghệ, nhưng tập trung chỉ trích chính quyền Trump trong việc giảm ngân sách và gây rối các chương trình nghiên cứu liên bang, làm suy yếu cơ sở khoa học và công nghệ của Mỹ.

Julia Phillips, thành viên cũ của Hội đồng Khoa học Quốc gia từng bị Tổng thống Trump sa thải hồi tháng 4, cảnh báo lực lượng lao động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) của Hoa Kỳ đang đối mặt với khủng hoảng. Bà khẳng định đầu tư bền vững cho nghiên cứu là yếu tố sống còn để duy trì vị thế cạnh tranh của Mỹ.

Quảng cáo300 × 250

Báo cáo độc lập từ Grant Witness cho thấy chính quyền Trump đã cắt hoặc đóng băng hơn ba tỷ USD trong các khoản tài trợ nghiên cứu đã được phê duyệt của Viện Y tế Quốc gia (NIH) và Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF). Bên cạnh đó, Bộ Giáo dục Mỹ cũng bị đề xuất giải thể, trong khi Bộ Thương mại thu hồi hơn 200 triệu USD tiền tài trợ Tech Hub do quá trình xét duyệt thiếu minh bạch.

Căng thẳng giữa hạn chế công nghệ Trung Quốc và củng cố năng lực trong nước

Phiên điều trần phản ánh sự mâu thuẫn sâu sắc trong chính sách của Washington đối với Trung Quốc: các nhà lập pháp muốn giới hạn quyền truy cập của Bắc Kinh vào công nghệ Mỹ tiên tiến, nhưng đồng thời lo ngại các chính sách nội địa có thể làm suy yếu các trường đại học, phòng thí nghiệm và lực lượng khoa học công nghệ của chính đất nước mình.

Đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, các tiến bộ mới đây của các công ty Trung Quốc như Moonshot AI và Tập đoàn Alibaba đã làm nóng lên cuộc tranh luận về tốc độ thu hẹp khoảng cách công nghệ giữa hai nước. Alibaba, chủ sở hữu tờ South China Morning Post, cũng là một trong những nhân tố quan trọng trong tiến trình này.

Phía Washington đã áp đặt các hạn chế nhằm ngăn Trung Quốc tiếp cận các công nghệ nhạy cảm như chip bán dẫn tiên tiến và thực hiện các biện pháp giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc trong ngành công nghiệp chiến lược. Tuy nhiên, phiên điều trần cho thấy việc hạn chế Trung Quốc chỉ là một phần của cuộc cạnh tranh, bên cạnh đó là câu hỏi liệu Mỹ có đang đầu tư đủ nguồn lực để nâng cao năng lực khoa học công nghệ trong nước hay không.

Những điều bổ ích từ bài viết

  • Trung Quốc chiếm 30% chi tiêu nghiên cứu toàn cầu năm 2024, vượt Mỹ lần đầu tiên.
  • Mỹ đang chia rẽ về tác động của việc cắt giảm ngân sách nghiên cứu dưới thời chính quyền Trump.
  • Việc hạn chế công nghệ Trung Quốc chỉ là một phần trong cuộc cạnh tranh khoa học - công nghệ.
  • Lực lượng khoa học công nghệ Mỹ có nguy cơ suy giảm do cắt giảm và rối loạn chính sách nội địa.
  • Đầu tư lâu dài và bền vững vào nghiên cứu là yếu tố then chốt để duy trì vị thế dẫn đầu công nghệ của Mỹ.

Đăng ký bản tin QMVN

Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.