Andy Burnham đối mặt áp lực giải thích nguồn kinh phí cho kế hoạch chi tiêu lớn

Ngay ngày thứ hai sau khi đảm nhận chức vụ, Thủ tướng Anh Andy Burnham đã bị dư luận và các chính trị gia đối lập thúc giục làm rõ nguồn tài chính để thực hiện hàng loạt các chính sách có chi phí lớn được ông công bố. Dù phát biểu tại cuộc họp nội các đầu tiên rằng Chính phủ sẽ luôn "chứng minh cách thức chi trả", song phát ngôn viên của Thủ tướng không thể cung cấp thông tin chi tiết về nguồn kinh phí cho nhiều chương trình dự kiến tiêu tốn hàng trăm tỷ bảng Anh lên ngân sách.

Nhiều cam kết táo bạo như xóa bỏ tình trạng vô gia cư, tăng ngưỡng thu nhập chịu thuế, quốc hữu hóa các dịch vụ tiện ích (nước, điện, năng lượng), xây dựng hàng trăm nghìn căn nhà xã hội và thành lập dịch vụ chăm sóc quốc gia hiện chưa có bản kế hoạch rõ ràng về chi phí và phân bổ ngân sách.

Để mở đầu ngày làm việc, ông Burnham thông báo sẽ loại bỏ thuế VAT 5% trên hóa đơn điện sinh hoạt từ ngày 1/10, dự kiến giúp các hộ gia đình tiết kiệm khoảng 45 bảng mỗi tháng khi giá năng lượng tăng theo hạn mức trần. Theo dự kiến, chi phí sẽ được bù đắp bằng cách hủy bỏ chương trình nhận dạng số do người tiền nhiệm Keir Starmer khởi xướng. Tuy nhiên, kế hoạch đã nhanh chóng gặp trở ngại khi Darren Jones, đồng minh từng giữ chức Bộ trưởng trong nội các cũ, tiết lộ rằng chương trình nhận dạng số đó vốn chưa được tài trợ chính thức, khiến kế hoạch này mất nguồn chi trả ngay giữa ngày.

Phát ngôn viên của ông Burnham cho biết việc xóa bỏ tình trạng vô gia cư sẽ bước đầu tiêu tốn khoảng 340 triệu bảng, sử dụng nguồn ngân sách "chưa phân bổ" từ Bộ Nhà ở. Tuy nhiên, các kế hoạch xây dựng 500.000 căn nhà xã hội và thành lập dịch vụ chăm sóc quốc gia vẫn chưa được Chính phủ công khai chi tiết về chi phí và cách thức tài trợ. Thậm chí kế hoạch tiếp quản quyền kiểm soát Thames Water cũng chưa rõ dự kiến gây tốn kém bao nhiêu cho người đóng thuế.

Bên cạnh đó, ý tưởng tăng ngưỡng miễn thuế thu nhập cá nhân, hiện được giữ nguyên ở mức 12.570 bảng trong 5 năm qua, nếu thực hiện có thể gây thiệt hại ngân sách lên tới 2 tỷ bảng trong vòng một lần và kéo dài có thể lên đến 9 tỷ bảng mỗi năm vào cuối thập kỷ này, theo Viện Nghiên cứu Tài chính (IFS).

Lãnh đạo phe Bảo thủ Kemi Badenoch bày tỏ lo ngại về những cam kết lớn không có lời giải thích rõ ràng về cách chi trả, cảnh báo điều này có thể khiến tầng lớp trung lưu phải gánh chịu các khoản thuế mới. Chuyên gia từ Viện Kinh tế học (IEA) dự báo nếu các dịch vụ tiện ích năng lượng và nước được quốc hữu hóa, chi phí vận hành hàng năm lên đến 20 tỷ bảng sẽ buộc Chính phủ phải tăng thuế thu nhập cơ bản thêm 2,4% để bù đắp.

Liên minh Người đóng thuế tính toán việc giới hạn giá vé xe buýt ở mức 2 bảng mỗi lần, được Thủ tướng dự kiến công bố, sẽ gây tổn thất ngân sách 240 triệu bảng, trong khi tăng xây dựng nhà xã hội có thể tiêu tốn tới 40 tỷ bảng. Giám đốc John O'Connell cảnh báo danh sách các đề xuất của Burnham có thể khiến ngân sách công phình to, yêu cầu ông cần thắt chặt chi tiêu thay vì chi tiêu không kiểm soát cho những ý tưởng "chính phủ lớn" thất bại.

Ngày làm việc đầu tiên của ông Burnham cũng ghi nhận một số điểm đáng chú ý khác như Bộ trưởng Quốc phòng Wes Streeting hé lộ về khả năng tăng ngân sách quân đội, sự chỉ trích từ cựu Thủ tướng Boris Johnson về việc bổ nhiệm Ed Miliband làm Bộ trưởng Ngoại giao, trong khi nội các mới có tỷ lệ thành viên từng học trường tư và Đại học Oxbridge nhiều hơn so với thời dưới chính quyền Keir Starmer.

Thêm vào đó, bà Louise Haigh, Bộ trưởng phụ trách Văn phòng Thủ tướng và từng có tiền án gian lận, đã bị rút khỏi quyền giám sát các vấn đề gian lận thường gắn với vị trí này.

Trước đó ông Burnham cũng bổ nhiệm Dan Jarvis và James Murray làm Bộ trưởng An ninh và Bộ trưởng Tài chính, tiếp quản các vị trí sau khi hai Bộ trưởng từ chức dưới thời Keir Starmer.

Ông Burnham tuyên bố sẽ nỗ lực tạo dấu ấn tích cực trong mắt cử tri sau khi người tiền nhiệm đã gây thất vọng khi cắt giảm trợ cấp nhiên liệu mùa đông cho hàng triệu người về hưu. Ông nhấn mạnh đây là cơ hội thứ hai để Đảng Lao động tạo ấn tượng đầu tiên và cũng đã cảnh báo nội các sẽ phải cân nhắc cắt giảm ngân sách để ưu tiên các mục tiêu của Chính phủ.

Ông cũng cam kết trong chính sách "chi phí sinh hoạt" của Chính phủ sẽ luôn minh bạch về cách thức chi trả từng khoản, dù nhiều chi tiết vẫn còn bỏ ngỏ. Điều này làm dấy lên những câu hỏi lớn về tính khả thi và hiệu quả khi đối diện với ngân sách công đang chịu nhiều áp lực tài chính.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.