EU chia rẽ về cấm nhập khẩu hàng hóa từ khu định cư Israel trái phép

Trước sự bất đồng trong EU về việc cấm nhập khẩu hàng hóa từ các khu định cư Israel bị cho là trái pháp luật ở Bờ Tây và Cao nguyên Golan, nhiều quốc gia thành viên đã chọn cách hành động riêng lẻ. Hà Lan mới đây công bố sẽ áp dụng lệnh cấm này bắt đầu từ ngày 22 tháng 9, đánh dấu bước đi đơn phương dựa trên ý kiến tư vấn của Tòa án Công lý Quốc tế (CIJ) công bố tháng 7 năm 2024. Quyết định này của Hà Lan nối tiếp các nước như Bỉ, Tây Ban Nha, Ireland và Na Uy, những nước đã có động thái hoặc kế hoạch cụ thể nhằm hạn chế nhập khẩu các sản phẩm từ khu định cư Israel trong lãnh thổ bị chiếm đóng.

Tây Ban Nha được xem là nước tiên phong trong EU khi chính phủ nước này đã ban hành sắc lệnh hồi tháng 9 năm ngoái, cấm nhập khẩu và buôn bán các sản phẩm có nguồn gốc từ các khu định cư Israel tại vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, dựa trên cơ sở phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế. Ireland cũng củng cố lập trường này bằng việc thông qua Luật Lãnh thổ Bị Chiếm đóng vào tháng 7 năm nay, trong đó quy định cấm nhập khẩu các mặt hàng từ khu định cư và thiết lập các chế tài hình sự theo luật Hải quan.

Hà Lan sẽ áp dụng lệnh cấm nhập khẩu và bán sản phẩm từ các khu định cư Israel trên Bờ Tây cũng như Cao nguyên Golan của Syria, nhằm tránh việc các doanh nghiệp và người tiêu dùng góp phần kéo dài tình trạng vi phạm luật quốc tế. Lệnh cấm này dự kiến có hiệu lực trong ba năm và chỉ áp dụng cho hàng hóa từ khu vực bị chiếm đóng, không ảnh hưởng đến sản phẩm từ Israel được quốc tế công nhận.

Pháp cũng bày tỏ quan điểm mạnh mẽ, với Bộ trưởng Ngoại giao Jean-Noël Barrot kêu gọi kết thúc việc nhập khẩu các sản phẩm này, nhấn mạnh EU không thể hỗ trợ thương mại cho những hoạt động cản trở hòa bình và giải pháp hai nhà nước.

Bỉ chuẩn bị áp dụng lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa từ các khu định cư ở Bờ Tây (bao gồm cả Đông Jerusalem) và Dải Gaza thông qua một quy định mới, với thời gian chuyển tiếp 120 ngày và các ngoại lệ dành cho doanh nghiệp Palestine cũng như hoạt động nhân đạo.

Bồ Đào Nha tuy không có lệnh cấm riêng biệt, nhưng thúc giục EU ngừng hoàn toàn việc thương mại với các khu định cư này. Bộ trưởng Ngoại giao Paulo Rangel nhấn mạnh rằng biện pháp đó là "chỉ còn cách duy nhất" và đến muộn so với yêu cầu khách quan. Thủ tướng Luís Montenegro cũng ủng hộ việc tạm ngưng Hiệp định hợp tác EU-Israel một phần.

Những quốc gia như Luxembourg, Đan Mạch và Phần Lan cũng thể hiện sự ủng hộ. Thủ tướng Luxembourg gọi sự không hành động chung của EU là "xấu hổ", trong khi Đan Mạch và Phần Lan đồng thuận cần có cấm chế để cứu vãn giải pháp hai nhà nước, mặc dù Phần Lan nhấn mạnh cần có sự đồng thuận tổng thể trong EU.

Italy không bác bỏ khả năng áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại, tuy nhiên quyết định sẽ dựa trên sự đánh giá kỹ lưỡng và đòi hỏi sự nhất trí. Các đảng đối lập ở Italy đã đề xuất luật cấm nhập khẩu các sản phẩm từ khu định cư Israel từ năm 2023.

Thụy Điển đề xuất đánh thuế cao hơn với hàng hóa xuất phát từ các khu định cư nhằm làm tăng giá trên thị trường thay vì áp dụng lệnh cấm trực tiếp.

Trong khi đó, Đức dẫn đầu lực lượng phản đối cấm vận thương mại đơn phương. Bộ trưởng Ngoại giao Johann Wadephul cho rằng mọi bước đi phải dựa trên sự đồng thuận và ưu tiên đối thoại ngoại giao với Israel.

Áo cũng phản đối các biện pháp thương mại đơn phương dù lên án sự mở rộng định cư trái phép và đề nghị siết chặt trừng phạt cá nhân. Cộng hòa Séc kiên quyết không dùng chính sách thương mại để gây áp lực dù thừa nhận tính bất hợp pháp của các khu định cư.

Slovenia sau khi thay đổi chính phủ cũng đã chuyển hướng từ chỉ trích sang ủng hộ các quan điểm của Đức và Áo về việc tránh cấm vận thương mại đơn phương với Israel.

Hungary mặc dù năng động trong quan hệ với Israel dưới thời thủ tướng Viktor Orbán trước đây, nay cho biết có thể xem xét các biện pháp trừng phạt cá nhân với những người định cư bạo lực nhưng vẫn giữ liên minh chiến lược với Israel.

Tình hình cho thấy sự phân hóa rõ nét trong EU về cách tiếp cận với các khu định cư Israel tại Bờ Tây và Cao nguyên Golan, phản ánh khác biệt sâu sắc trong chính sách và lợi ích quốc gia của các thành viên.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.