Australia thất bại trong đề xuất thu hồi súng quốc gia sau vụ thảm sát Bondi

Không đầy hai tuần sau khi người vợ Nanette và hai con gái Alannah và Madeline của Walter Mikac bị sát hại trong vụ xả súng hàng loạt nghiêm trọng nhất lịch sử Australia tại Port Arthur, Mikac đã gửi thư cho Thủ tướng John Howard, kêu gọi hành động để ngăn chặn những bi kịch tương tự. Thủ tướng Howard sau đó đã phát động chương trình thu hồi súng quốc gia với việc mua lại và tiêu hủy 644.000 khẩu súng bán tự động và súng bơm, tương đương khoảng một phần ba số súng tư nhân tại Australia, góp phần thay đổi chính sách an toàn súng đạn của quốc gia này.

Tuy nhiên, hơn bảy tháng sau vụ tấn công khủng bố tại bãi biển Bondi khiến 15 người thiệt mạng, một chương trình thu hồi súng tương tự vẫn chưa thể được thực hiện. Sự thay đổi trong môi trường chính trị cùng với sự vắng mặt của lãnh đạo mạnh mẽ và tranh chấp về ai sẽ chi trả chi phí đã làm đổ vỡ kế hoạch này. Chỉ có bang New South Wales (NSW) và Lãnh thổ Thủ đô Australia (ACT) đang tiến hành thu hồi súng theo kế hoạch sau vụ Bondi.

Thủ tướng Anthony Albanese đã đưa ra kế hoạch thu hồi súng yêu cầu các bang và vùng lãnh thổ đồng tài trợ chi phí, theo đó mỗi bên chia sẻ 50% ngân sách. Điều này khác với chương trình của Howard, vốn do chính phủ liên bang tài trợ toàn bộ thông qua việc tăng tạm thời thuế Medicare. Ngay từ đầu, vấn đề tài chính đã làm nảy sinh các tranh cãi và ngăn cản sự hợp tác rộng rãi giữa các chính quyền địa phương.

Một số lãnh đạo bang đã từ chối tham gia vì không muốn ngân sách bang phải chịu gánh nặng tài chính, điển hình là lãnh đạo Lãnh thổ Bắc Australia (NT) Lia Finocchiaro khẳng định người dân ở đó sẽ không trả tiền cho chương trình này. Bang Victoria, dưới sự lãnh đạo của Thủ hiến Jacinta Allan, cũng từ chối áp đặt giới hạn số lượng súng sở hữu, một khuyến nghị quan trọng của chuyên gia độc lập Ken Lay, vì lo ngại mất phiếu ở khu vực nông thôn trước cuộc bầu cử sắp tới. Tasmania và Tây Australia cũng không tham gia hoặc chỉ thực hiện chương trình trả súng tự nguyện mà không theo đề xuất của Albanese.

So với John Howard, người đã nhanh chóng công bố và triển khai chương trình thu hồi súng chỉ sau năm tháng kể từ vụ Port Arthur, thủ tướng Albanese chưa thể hiện vai trò dẫn đầu mạnh mẽ trong vận động cho kế hoạch. Ông chỉ công khai nhắc đến chương trình một vài lần từ tháng Hai và không tham gia tích cực vào cuộc tranh luận công khai.

Sự miễn cưỡng của ông trong việc tiến hành các biện pháp mạnh như thành lập ủy ban điều tra hoàng gia về vụ tấn công Bondi, cùng với những chỉ trích từ các cựu quan chức như John Howard, đã làm suy giảm niềm tin và hỗ trợ chính trị cho chương trình thu hồi súng. Mặt khác, sự trỗi dậy của đảng One Nation và lãnh đạo Pauline Hanson, phản đối gay gắt kế hoạch thu hồi súng, đã làm gia tăng áp lực chính trị khiến nhiều lãnh đạo bang do dự, đặc biệt tại các khu vực có tỷ lệ sở hữu súng cao.

Cộng đồng Do Thái và các nhóm nông dân, người sử dụng súng giải trí đang trải qua tình trạng bối rối và lo ngại vì sự trì hoãn kế hoạch và thiếu cam kết rõ ràng từ các bên liên quan. Việc không thống nhất được chương trình thu hồi súng sau đợt tấn công khủng bố Bondi được coi là biểu hiện của sự ích kỷ và bất đồng chính trị trong bối cảnh vấn đề an toàn công cộng đang rất cấp bách.

Giám đốc Điều hành Quỹ Công nghiệp Súng Australia James Walsh cho rằng các chính sách giới hạn sở hữu súng không nhắm đúng đối tượng tội phạm và khủng bố, thay vào đó là thu giữ súng của những người tuân thủ luật pháp một cách vô ích. Trong khi đó, các cơ quan an ninh trong nước, bao gồm cơ quan an ninh nội địa ASIO và Ủy ban Tình báo Hình sự Australia, đều ủng hộ chương trình thu hồi súng nhằm kiểm soát nguy cơ bạo lực cực đoan và tội phạm có tổ chức.

Bất đồng giữa các bang và liên bang, đặc biệt về chi phí và cách thức thực hiện, vẫn là rào cản lớn trong việc triển khai chương trình thu hồi súng trên toàn quốc. Thủ hiến NSW Chris Minns và các bộ ngành liên quan vẫn đang hoàn thiện thiết kế và thương thảo các điều khoản tài chính với chính phủ liên bang. Điều này gây thắt nghẽn cho hàng ngàn người sở hữu súng hợp pháp trong bang khi chưa rõ giá trị bồi thường và thủ tục thu hồi.

Bất chấp các khó khăn hiện tại, đây là vấn đề trọng đại liên quan đến an toàn cộng đồng và chính quyền các cấp cần phải thể hiện sự quyết tâm và phối hợp hiệu quả để bảo vệ người dân Australia khỏi những thảm kịch tương tự trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.