Bảo tàng MoMA khai mạc triển lãm một thế kỷ hoạt hình từ Felix the Cat đến MTV

Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại (MoMA) ở New York vừa khai mạc triển lãm "It’s Alive! A Century of Animation from the Collection" giới thiệu một thế kỷ hoạt hình qua các tác phẩm độc đáo và đa dạng. Triển lãm ghi dấu quá trình chuyển mình của hoạt hình từ giai đoạn nhân vật hoạt hình truyền thống lấy cảm hứng từ Disney sang những tác phẩm độc lập mang tính nghệ thuật và xã hội sâu sắc hơn sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Ron Magliozzi, nhà quản lý bộ sưu tập tại MoMA và người chịu trách nhiệm triển lãm, cho biết hoạt hình không chỉ gói gọn ở những hình tượng thỏ, mèo, vịt hoạt hình quen thuộc, mà đã phát triển để thể hiện những ý tưởng phức tạp hơn nhiều bắt đầu từ tuyên ngôn mang tên "Animation Warrants a New Language" của đạo diễn John Hubley năm 1946. Tuyên ngôn này kêu gọi các nhà làm phim hoạt hình thoát khỏi giới hạn nhân vật truyền thống, hướng tới những tác phẩm có chiều sâu hơn về nghệ thuật lẫn xã hội.

Phần triển lãm đầu tiên trưng bày các nhân vật đen trắng quen thuộc như Gertie the Dinosaur, Felix the Cat và Raggedy Ann & Andy, thể hiện các bước đi đầu trong dòng hoạt hình nhân vật. Tuy nhiên, điểm nhấn thực sự của triển lãm là khu vực màu sắc tập trung vào giai đoạn hậu chiến phong phú với những tác phẩm kỳ lạ và hấp dẫn về mặt nghệ thuật và kỹ thuật trình chiếu.

MoMA sở hữu bộ sưu tập gồm 13 hình thức hoạt hình khác nhau như stop-motion, cel, rotoscope, pinscreen và pixilation, tạo nên kho tư liệu quý giá mà Magliozzi đã góp phần xây dựng trong gần 50 năm làm việc. Một trong những tác phẩm đáng chú ý tại triển lãm là "The Sand Castle" của nghệ sĩ người Mỹ Jerome Hill, từng đoạt giải Oscar. Bộ phim này kết hợp giữa phim đen trắng và hoạt hình stop-motion màu sắc, kể về chuyến đi đến bãi biển của một cậu bé và biến thành giấc mơ về lâu đài cát đầy ảo diệu, có cảm hứng từ triết lý Jung.

Triển lãm còn có không gian dành riêng cho Jane Aaron, nhà hoạt hình nổi tiếng từng tham gia dự án Sesame Street. Phần trưng bày giới thiệu hàng trăm chữ cái hoạt hình và các hình ảnh lấy cảm hứng từ các tác phẩm nghệ thuật như Vincent Van Gogh hay bức "Girl Before a Mirror" của Picasso, với những chuyển động nghệ thuật độc đáo trên nền bài hát "Right in the Middle of My Face" trong chương trình dành cho thiếu nhi.

MoMA trình chiếu 20 bộ phim hoạt hình trong không gian triển lãm, nhưng theo một cách rất đặc biệt: không có âm thanh. Nhà quản lý Magliozzi cho rằng việc loại bỏ âm thanh giúp người xem tập trung hoàn toàn vào hình ảnh nghệ thuật của từng tác phẩm. Bên cạnh đó, một ứng dụng điện thoại đi kèm cho phép khán giả nghe phần âm thanh nếu muốn, tạo lựa chọn linh hoạt cho người xem.

Đây được xem là cách thức tiếp cận mới mẻ, khuyến khích khán giả chú ý nhiều hơn đến từng khung hình và kỹ thuật hoạt hình thay vì bị phân tâm bởi âm thanh đi kèm.

Trong số các tác phẩm nổi bật, quảng cáo "I Want My MTV!" từ thập niên 1980 của kênh truyền hình MTV thu hút nhiều sự quan tâm. Quảng cáo sử dụng hình ảnh hoạt hình các ngôi sao âm nhạc như Cyndi Lauper, Billy Idol, Paul McCartney và Pat Benatar, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dấu ấn MTV trong nền văn hóa pop thời bấy giờ.

Phần phụ họa cho quảng cáo này cũng trình chiếu các cảnh hậu trường ghi lại cảnh các nghệ sĩ lặp đi lặp lại câu khẩu hiệu nổi tiếng "I want my MTV!", nhằm khắc sâu biểu tượng vào ký ức khán giả.

Magliozzi nhận định bước chuyển đổi sang kỹ thuật số là một thay đổi căn bản của hoạt hình so với phim truyền thống, tương tự sự khác biệt giữa việc nghe nhạc qua đĩa vinyl và streaming. Với nhiều tác phẩm, MoMA ưu tiên chọn bản phim 35mm vật lý để giữ được cảm giác sống động, khác biệt so với bản kỹ thuật số.

Triển lãm "It’s Alive!" không chỉ là một cái nhìn tổng quát về lịch sử hoạt hình mà còn là cơ hội kết nối các thế hệ khán giả. Từ những người yêu thích Sesame Street thập niên 1970 cho đến khán giả trẻ của những năm 2010, tất cả đều có thể trải nghiệm những tác phẩm mới mẻ và khác biệt, làm cầu nối giao lưu văn hóa lẫn đối thoại giữa các độ tuổi.

Ron Magliozzi chia sẻ: "Đây là một trải nghiệm liên thế hệ. Trẻ em yêu thích, người lớn cũng thích. Nó tạo nên một không gian gắn kết, vì vậy triển lãm thật sự mang lại niềm vui."

"It’s Alive! A Century of Animation from the Collection" hiện đang được trình bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại (MoMA), New York từ ngày 1/8, hứa hẹn là điểm đến hấp dẫn dành cho những ai quan tâm đến nghệ thuật và lịch sử hoạt hình.