Việt Nam ghi nhận thâm hụt thương mại ngày càng tăng nhưng không hoàn toàn tiêu cực

Tính đến hết tháng 5 năm 2026, Việt Nam đã tích luỹ thâm hụt thương mại lên tới 12,5 tỷ zloty trong lĩnh vực hàng hóa. Số liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy kết quả này phản ánh xu hướng tương tự năm ngoái khi Việt Nam kết thúc năm bằng con số thâm hụt. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ mối quan hệ thương mại không cân bằng lâu dài với Trung Quốc, quốc gia được mệnh danh là "công xưởng thế giới". Trong tổng số 680 tỷ zloty chi cho hàng nhập khẩu từ đầu năm đến tháng 5, có tới 106 tỷ zloty đến từ Trung Quốc, chiếm 15,6% tổng kim ngạch.

Dù Việt Nam chi nhiều hơn cho Đức, với mức chi 129 tỷ zloty trong cùng giai đoạn, nhưng nước này lại duy trì thặng dư thương mại với Đức nhờ kim ngạch xuất khẩu sang Đức đạt 177 tỷ zloty, giúp bù đắp phần nào thâm hụt với các thị trường khác.

Mặc dù thâm hụt với Trung Quốc đã tồn tại trong nền kinh tế Việt Nam qua nhiều năm, trước đây Việt Nam vẫn duy trì được cán cân thương mại tổng thể dương. Những thời điểm thặng dư đáng kể gồm các năm 2016, 2017, 2019, 2020, 2023 và 2024. Tuy nhiên, từ ba năm trở lại đây, cán cân thương mại bắt đầu xu hướng suy giảm rõ rệt.

Năm Cán cân Thương mại (tỷ zloty) 2020 +53,7 2021 -2,9 2022 -92,5 2023 +48,6 2024 +3,0 2025 -26,3 Trong 5 tháng đầu năm 2026, thâm hụt tiếp tục duy trì ở mức 12,5 tỷ zloty, phản ánh xu hướng lâu dài này. Các dự báo từ Erste Bank Polska và PKO Bank Polski đều cho rằng thâm hụt thương mại sẽ tiếp tục mở rộng trong thời gian tới.

Chuyên gia kinh tế Marcin Luziński từ Erste Bank Polska chỉ ra chu kỳ kinh tế hiện tại là nguyên nhân chính của sự gia tăng thâm hụt thương mại. Khi nền kinh tế tăng trưởng nhanh và nhu cầu trong nước tăng cao, phần lớn nhu cầu hàng hóa được đáp ứng thông qua nhập khẩu.

Bên cạnh đó, tình hình ảm đạm ở khu vực châu Âu, đặc biệt là tại Đức – đối tác xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam – làm giảm khả năng xuất khẩu, ảnh hưởng tiêu cực đến cán cân thương mại. Căng thẳng tại Trung Đông cũng làm tăng giá năng lượng, tác động thêm đến nhập khẩu do Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào việc nhập khẩu các loại nhiên liệu này.

Đáng chú ý, chi tiêu quốc phòng tăng cao với nhiều trang thiết bị phụ thuộc nhập khẩu cũng là một yếu tố góp phần làm tăng thâm hụt, được xem như kết quả của các quyết định chính trị kể từ đầu năm.

Các nhà kinh tế phân tích rằng quy mô thâm hụt không phải lúc nào cũng là tín hiệu tiêu cực, mà quan trọng là cơ cấu nhập khẩu. Nhập khẩu chủ yếu tập trung vào máy móc, thiết bị và công cụ sản xuất, chiếm tới 35,6% tổng giá trị nhập khẩu, cho thấy phần lớn chi phí nhập khẩu thực chất là đầu tư phát triển sản xuất và nâng cao năng lực công nghiệp quốc gia.

Đồ tiêu dùng cá nhân và các mặt hàng có tính chất cạnh tranh với sản xuất trong nước chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, khoảng 8,3% là sản phẩm nông nghiệp, thể hiện sự cân bằng trong nhập khẩu và giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực lên sản xuất nội địa.

Sự gia tăng thâm hụt hiện nay được nhìn nhận là chi phí tất yếu để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và đầu tư hiện đại hóa doanh nghiệp, thay vì dấu hiệu của khủng hoảng kinh tế.

Mặc dù vậy, ông Luziński cũng cảnh báo thâm hụt thương mại có thể trở thành vấn đề nếu xảy ra đồng thời với thâm hụt cao trong cán cân tài chính công, tạo ra hiện tượng "đôi thâm hụt". Khi đó, rủi ro rút vốn đầu tư từ nước ngoài sẽ tăng lên, gây sức ép lên chính sách tài chính và làm tổn thương đến các khía cạnh kinh tế khác.

Hiện tại, Việt Nam đang đối mặt với thâm hụt tài chính công lớn và thâm hụt thương mại, tuy nhiên cán cân thanh toán còn ở mức có thể kiểm soát, giúp tránh được những biến động mạnh về dòng vốn đầu tư.

Theo đánh giá từ chuyên gia Erste Bank Polska, cấu trúc tài chính và cán cân thanh toán của Việt Nam vẫn duy trì ổn định, chưa ở mức báo động nhưng cần tiếp tục theo dõi sát sao.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.