Bộ Quốc phòng Mỹ hạ số liệu thiệt hại chiến tranh Iran gây tranh cãi

Bộ Quốc phòng Mỹ (Pentagon) đang đối mặt với chỉ trích sau khi con số thương vong trong cuộc chiến với Iran giảm đột ngột và không được cập nhật trên trang dữ liệu chính thức suốt hơn một ngày, đồng thời chưa phản ánh đầy đủ số binh sĩ bị thương và tử vong trong cuộc xung đột hiện tại. Các quan chức phụ trách cho biết sự khác biệt này xuất phát từ một sự cố kỹ thuật, tuy nhiên điều này làm dấy lên câu hỏi về việc liệu hệ thống theo dõi thương vong của Bộ có bị ảnh hưởng bởi tuyên bố trước đó của chính quyền Trump rằng Chiến dịch Epic Fury, tên gọi chính thức của cuộc chiến, đã kết thúc vào tháng Năm.

Một quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ với ABC News rằng các cuộc không kích nhằm vào Iran kể từ sau tháng Năm đang được mô tả một cách mơ hồ là "các hoạt động ở nước ngoài", vốn không phải cách gọi phổ biến của một cuộc chiến tranh. Điều này tạo ra sự mơ hồ trong cách tính toán thương vong, khiến dư luận nghi ngờ về việc chính quyền có thể đang tái định danh cuộc chiến để né tránh giới hạn 60 ngày cho hành động quân sự mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ.

Động thái này đã khiến nhiều nghị sĩ lên tiếng phản đối, cho rằng Bộ Quốc phòng đang cố tình đánh lạc hướng về con số thương vong thực sự và có ý định lách luật để tiếp tục các hoạt động quân sự mà không cần sự đồng thuận từ cơ quan lập pháp. Theo họ, bảng tổng hợp số người chết và bị thương là thước đo trung thực nhất về cái giá của chiến tranh và là bài kiểm tra căn bản cho sự minh bạch của chính phủ.

Bảng dữ liệu thương vong công khai của Bộ Quốc phòng Mỹ đã nhiều lần thay đổi số liệu kể từ khi chiến tranh bắt đầu, song đỉnh điểm là vào ngày thứ Năm tuần này khi số người chết giảm từ 18 xuống còn 14, xóa tên bốn binh sĩ thiệt mạng ở Jordan và Iraq kể từ khi giao tranh hàng ngày tái diễn. Con số thương binh cũng giảm từ 482 xuống còn 420. Đến tối thứ Sáu, các số liệu này vẫn chưa được điều chỉnh lại.

Những con số cập nhật này thậm chí còn mâu thuẫn với những phát biểu gần đây của Bộ Quốc phòng. Người phát ngôn Sean Parnell từng cho biết tính đến đầu tuần, gần 100 binh sĩ đã bị thương kể từ khi cuộc xung đột hàng ngày tái khởi động vào ngày 7/7 nhưng bảng dữ liệu không phản ánh con số này.

Hệ thống Defense Casualty Analysis System (DCAS) là kênh chủ yếu theo dõi số liệu thương vong trong các xung đột quân sự hiện tại và trước đây của Mỹ. Bộ Quốc phòng chịu trách nhiệm cập nhật dữ liệu dựa trên báo cáo từ các lực lượng quân đội. Người phát ngôn lâm thời Joel Valdez xác nhận trang web gặp sự cố kỹ thuật và cho biết "Bộ Quốc phòng đang phối hợp với các lực lượng quân đội để khắc phục các trục trặc tạm thời này."

Bộ Quốc phòng chưa trả lời các câu hỏi chi tiết về nguyên nhân sự cố và lý do số liệu chưa được điều chỉnh. Đồng thời cũng chưa rõ Bộ có coi những cuộc giao tranh gần đây như một chiến dịch quân sự riêng biệt hay không. Hiện tại còn tồn tại các chiến dịch riêng biệt khác như Chiến dịch Inherent Resolve chống lại ISIS ở Iraq và Syria, có lực lượng Mỹ hiện diện từ trước khi chiến tranh Iran nổ ra.

Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố vào tháng Năm rằng Chiến dịch Epic Fury đã "kết thúc". Ngoại trưởng Marco Rubio cũng xác nhận chiến dịch này đã chấm dứt. Tuy nhiên, sau khi lệnh ngừng bắn đổ vỡ và các cuộc không kích gần như diễn ra hàng đêm từ ngày 6/7, đã xuất hiện câu hỏi liệu các thương vong trong hai tuần gần đây có được theo dõi riêng biệt hay không – một điều chưa từng xảy ra trong lịch sử các cuộc chiến của Mỹ.

Hạ nghị sĩ Thomas Massie bày tỏ trên mạng xã hội rằng Bộ Quốc phòng dường như chia cuộc chiến Iran thành hai giai đoạn khác nhau, với một khoảng tạm ngưng ngắn, nhằm tránh giới hạn 60 ngày theo Đạo luật Quyền chiến tranh (War Powers Resolution) yêu cầu Quốc hội phê chuẩn. Ông gọi đây là thủ đoạn phi lý và vô lý để né tránh sự giám sát.

Ủy ban Dịch vụ Vũ trang Thượng viện dưới sự lãnh đạo của các nghị sĩ Dân chủ đã yêu cầu Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cung cấp một báo cáo đầy đủ và chính xác về số thương vong của binh sĩ Mỹ từ khi chiến tranh bắt đầu. Trong thư gửi Quốc hội, các nghị sĩ nhấn mạnh: "Người dân Mỹ, Quốc hội, binh sĩ và gia đình họ có quyền được tiếp cận số liệu đầy đủ và chính xác về cái giá của chiến tranh."

Thống đốc New York Kathy Hochul bày tỏ sự phẫn nộ khi tên của Trung sĩ Angel Rampersad, một binh sĩ New York thiệt mạng gần đây, bị gỡ khỏi bảng dữ liệu. Bà nhấn mạnh rằng "Chính quyền Trump không được quyền thay đổi con số thương vong vì lý do chính trị. Trung sĩ Rampersad đã hy sinh vì đất nước, việc thay đổi trên website không thể xóa nhòa sự thật về sự hy sinh đó."

Trước đó, Tổng thống Trump đã đăng tải trên mạng xã hội so sánh số binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong các cuộc chiến kéo dài hàng năm như Afghanistan, Iraq, Việt Nam và Hàn Quốc với con số 18 người tử vong trong chiến dịch Iran kéo dài năm tháng với hình thức tấn công chủ yếu bằng tên lửa và máy bay không người lái thay vì chiến đấu trên mặt đất truyền thống.

Cuộc tranh luận kéo dài quanh cách Bộ Quốc phòng Mỹ thông báo số người thương vong, cùng với việc phân loại lại chiến tranh và phương thức báo cáo gây ra sự bức xúc trong dư luận và nghi vấn về tính minh bạch của chính phủ với con số thương vong thật sự trong xung đột đang diễn ra.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.