Nền kinh tế số Nigeria đối mặt với thách thức xây dựng niềm tin người dùng

Nigeria đang trở thành một trong những nước dẫn đầu châu Phi về hệ sinh thái công nghệ tài chính (fintech) và thanh toán số với hơn 122 triệu người dùng Internet. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh này đang đối mặt với thách thức lớn về việc thuyết phục người tiêu dùng rằng các nền tảng cung cấp dịch vụ tài chính và mua bán trực tuyến là an toàn và đáng tin cậy.

Kerissa Varma, Cố vấn An ninh cấp cao của Microsoft, nhấn mạnh: “Niềm tin không còn đơn thuần là tài sản danh tiếng, mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số.” Theo bà, mức độ tin tưởng của người dùng sẽ quyết định liệu đà phát triển số của Nigeria có chuyển hóa thành tăng trưởng bền vững và bao trùm hay không.

Theo nghiên cứu "State of Scams in Nigeria 2026" của Global Anti-Scam Alliance, 84% người lớn tại Nigeria đã từng gặp ít nhất một lần bị lừa đảo trong năm qua, với 22% bị thiệt hại về tài chính hoặc dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, chỉ có 4% trong số họ báo cáo lên cơ quan chức năng, cho thấy khó khăn trong việc xử lý và truy tố các vụ việc.

Tình trạng này đang làm giảm uy tín của các nền tảng số và khiến doanh nghiệp Nigeria phải xem an ninh mạng là một phần then chốt trong trải nghiệm khách hàng thay vì chỉ đơn thuần là chi phí vận hành.

Báo cáo Tình hình Ổn định Tài chính 2024 của Ngân hàng Trung ương Nigeria cho thấy các vụ gian lận tài chính đã tăng 45% trong một năm, trong đó 70% các tổn thất được liên kết trực tiếp với các kênh kỹ thuật số. Điều này khiến các nhà hoạch định chính sách lo ngại về ảnh hưởng xấu đến niềm tin của người tiêu dùng và chất lượng hệ thống tài chính.

Theo báo cáo Xu hướng Gian lận Kỹ thuật số đầu năm 2026 của TransUnion về khu vực châu Phi, sự tin tưởng vào bảo mật dữ liệu cá nhân đã trở thành yếu tố quan trọng hơn cả chất lượng sản phẩm trong quyết định sử dụng nền tảng kỹ thuật số của người tiêu dùng. Điều này yêu cầu các ngân hàng, doanh nghiệp fintech và công ty kỹ thuật số phải coi an ninh là một phần giá trị cốt lõi trong sản phẩm, dịch vụ của mình.

Theo Báo cáo Phòng vệ Kỹ thuật số 2025 của Microsoft, tội phạm mạng ngày càng sử dụng các phương thức giả mạo danh tính hợp pháp thay vì tấn công hệ thống trực tiếp. AI đã làm tăng khả năng tạo ra giấy tờ giả, tự động hóa các cuộc tấn công lừa đảo (phishing) và qua mặt hệ thống xác minh.

Báo cáo chỉ ra rằng việc sử dụng giấy tờ giả do AI tạo ra để vượt qua các bước xác minh đã tăng 195%. Các chiến dịch phishing sử dụng AI cũng ngày càng hiệu quả hơn phương pháp truyền thống. Số vụ việc liên quan đến deepfake tại châu Phi tăng mạnh từ quý 2 đến quý 4 năm 2024.

Ở Nigeria, các chiêu thức lừa đảo dựa vào kỹ thuật xã hội như phishing, tráo SIM và xâm phạm tài khoản được xem là mối đe dọa hàng đầu đối với các giao dịch kỹ thuật số, theo hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Nigeria (NIBSS). Ngoài ra, công ty bảo mật Surfshark ghi nhận hơn 150.000 tài khoản người dùng Nigeria bị xâm phạm trong nửa đầu năm 2025.

Dù các mối đe dọa gia tăng, Nigeria đang chứng kiến sự tiến bộ trong việc nâng cao an ninh mạng. Theo dữ liệu từ NIBSS, thiệt hại do gian lận trong thanh toán kỹ thuật số giảm 51% năm 2025, xuống còn 25,85 tỷ naira Nigeria, cùng với số vụ việc gian lận giảm từ 123.918 năm 2021 xuống 67.518 năm 2025.

Chuyên gia cho rằng thành công này nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, fintech và người dùng, cùng với việc nâng cao hệ thống giám sát và phát hiện gian lận.

Số đăng ký Mã xác minh ngân hàng (Bank Verification Number) ngày càng tăng cũng giúp tăng cường hệ thống nhận dạng số, hỗ trợ phát hiện các hành vi đáng ngờ.

Theo quan điểm của Microsoft, an ninh mạng không thể chỉ do đội ngũ kỹ thuật chịu trách nhiệm mà phải trở thành một chủ đề lãnh đạo với sự tham gia của ban giám đốc, các nhà quản lý và cơ quan chức năng. Những tổ chức này cần đầu tư mạnh vào công nghệ phát hiện gian lận thời gian thực, xác minh danh tính vững chắc, xác thực chống phishing và chia sẻ thông tin an ninh mạng giữa các ngành.

Tuy nhiên, việc báo cáo các vụ việc gian lận hiện còn hạn chế. Dữ liệu từ NIBSS cho thấy tỉ lệ báo cáo đã giảm 34% trong quý cuối năm 2025, làm giảm khả năng theo dõi và phòng ngừa các mối đe dọa mới.

Với tốc độ phát triển nhanh của nền kinh tế kỹ thuật số, Nigeria sẽ cần tiếp tục củng cố niềm tin để giữ chân người tiêu dùng và khẳng định vị trí dẫn đầu khu vực.