Ảnh hưởng của khói cháy rừng đến sức khỏe con người và biện pháp phòng tránh

Các đám cháy rừng phát sinh nhiều loại khí và hạt bụi gây hại cho sức khỏe con người, trong đó nổi bật là các hạt bụi mịn có thể đi sâu vào phổi, gây các vấn đề nghiêm trọng về hô hấp. Theo trang web của Cơ quan An toàn Y tế quốc gia Pháp (Anses), khí carbon monoxide cũng là một trong những chất ô nhiễm chính được thải ra trong các đám cháy này. Ngoài ra, khói còn chứa nhiều hợp chất khác như carbon dioxide (CO2), các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi như acrolein, formaldehyd và benzene, cũng như các hợp chất bán bay hơi. Khi cháy lan sang xe cộ hoặc công trình xây dựng, các chất độc hại bổ sung có thể được giải phóng vào không khí.

Những người sinh sống gần khu vực cháy có thể xuất hiện các triệu chứng kích ứng đường hô hấp. Tuy nhiên, tác động của khói không chỉ giới hạn ở khu vực lân cận mà còn ảnh hưởng đến các khu vực nằm dưới hướng gió trong thời gian từ vài giờ đến vài ngày, tùy thuộc vào điều kiện thời tiết, theo giải thích của bác sĩ chuyên khoa hô hấp Bruno Crestani của Pháp. Nhóm người có nguy cơ cao gồm người lớn tuổi, bệnh nhân hô hấp, trẻ sơ sinh và người mắc bệnh hen suyễn, khi phơi nhiễm có thể làm xáo trộn tình trạng sức khỏe vốn đang được kiểm soát.

Khói cháy rừng không chỉ tác động đến hệ hô hấp mà còn có thể đi vào máu, gây các vấn đề khác như làm trầm trọng thêm bệnh tiểu đường, gây đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim, đồng thời gây ảnh hưởng đối với phụ nữ mang thai. Các hạt bụi mịn rất nhẹ và có khả năng di chuyển hàng nghìn km, dẫn đến ô nhiễm không khí ở những nơi xa khu vực cháy.

Ví dụ về tình trạng này được Tổ chức Khí tượng Thế giới nhấn mạnh vào tháng 9/2025, cho biết các đám cháy lớn tạo ra một hỗn hợp độc hại ảnh hưởng đến chất lượng không khí cách xa hàng nghìn km. Đám cháy ở Canada vào năm 2024 gây ô nhiễm không khí lan rộng đến châu Âu. Một báo cáo của Oxfam Pháp cũng nêu trường hợp cháy rừng quy mô lớn tại vùng Las Landas năm 2022 làm giảm chất lượng không khí tới tận Yvelines, cách đó hơn 500 km.

Bên cạnh ảnh hưởng đến dân cư, lực lượng lính cứu hỏa tiếp xúc trực tiếp với khói trong quá trình chữa cháy cũng có nguy cơ cao về sức khỏe. Anses cảnh báo rằng những người này còn có thể bị phơi nhiễm gián tiếp trong các giai đoạn sau khi dập tắt đám cháy như trong quá trình giám sát, điều tra hiện trường và xử lý vật liệu sau cháy. Ngoài ra, việc trở về trụ sở cũng có thể gây tiếp xúc với bụi than và các chất độc trên thiết bị, phương tiện do ô nhiễm từ khói và nước chữa cháy.

Báo cáo của tạp chí The Lancet công bố vào mùa thu 2025 ước tính toàn cầu có khoảng 154.000 ca tử vong liên quan đến ô nhiễm do các hạt bụi mịn từ khói cháy rừng. Riêng tại Pháp, tổ chức Oxfam cho biết mỗi năm có khoảng 2.800 ca tử vong sớm do ô nhiễm không khí xuất phát từ các đám cháy rừng.

Để đối phó với tình trạng khói độc hại, Thủ tướng Pháp Sébastien Lecornu đã công bố kế hoạch phân phối 1,5 triệu khẩu trang lọc FFP2 đến vùng Gironde, nơi đang đối mặt với đám cháy rừng chưa từng có về quy mô. Anses khuyến cáo người thuộc nhóm dễ bị tổn thương nên sử dụng loại khẩu trang này để giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm. Nếu xuất hiện các triệu chứng hoặc khó thở, người dân được khuyến khích liên hệ với bác sĩ hoặc các cơ sở y tế cấp cứu.

Bác sĩ Bruno Crestani khẳng định khẩu trang FFP2 không thể bảo vệ hoàn toàn nhưng mang lại mức độ bảo vệ đáng kể. Các biện pháp khác bao gồm hạn chế di chuyển và thời gian ở ngoài trời, đóng kín cửa sổ và cửa ra vào, chỉ thông gió khi điều kiện khí hậu cho phép, che chắn các cửa hút khí bằng vải ướt, tắt hệ thống thông gió cơ học và tránh hoạt động thể chất ngoài trời trong thời gian có khói.