Thử thách đối với Thủ tướng Balen Shah của Nepal sau 100 ngày tại vị

Balen Shah, trở thành Thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử Nepal vào tháng 3/2026, không phải là gương mặt chính trị truyền thống. Ông từng là kỹ sư kết cấu và rapper underground, sử dụng âm nhạc để phản ánh về tham nhũng, bất công xã hội và các vấn đề cơ sở hạ tầng. Năm 2022, ông giành chiến thắng ngoạn mục trong cuộc bầu cử thị trưởng Kathmandu với tư cách ứng viên độc lập, đánh dấu bước ngoặt trong chính trị Nepal khi là người đầu tiên làm được việc này.

Trong vai trò thị trưởng, Balen Shah cải tổ nhiều lĩnh vực như quản lý chất thải và giao thông, đồng thời thực hiện các chiến dịch đẩy lùi chợ cóc và các khu định cư lấn chiếm ven sông, dù bị nhiều tiếng chỉ trích nhưng ông vẫn duy trì được sự ủng hộ từ đông đảo người dân, đặc biệt là giới trẻ.

Sau đó, Balen Shah gia nhập Đảng Rastriya Swatantra (RSP) - một đảng trẻ trung chống hệ thống cũ do Rabi Lamichhane lãnh đạo. Trong cuộc bầu cử tháng 3/2026, RSP giành chiến thắng vang dội với 182 trên 275 ghế, tạo nên đa số lớn nhất kể từ khi nền dân chủ Nepal được khôi phục năm 1991. Balen Shah được bổ nhiệm thủ tướng và ngay lập tức ra lệnh bắt giữ các cựu lãnh đạo dính líu đến các vụ việc bạo lực năm trước.

Sự khởi đầu của chính quyền Balen Shah không suôn sẻ với những biến động nội bộ lớn. Bộ trưởng Lao động bị sa thải sau khi vi phạm kỷ luật đảng, Bộ trưởng Nội vụ Sudan Gurung từ chức liên quan đến bê bối tài chính và những cáo buộc tham nhũng, khiến Tổng thống Ram Chandra Paudel phải tạm ngưng hoạt động của cả hai viện Quốc hội.

Balen Shah trực tiếp quản lý Bộ Nội vụ đồng thời đảm nhận nhiều trọng trách khác, gây áp lực lớn lên chính ông và làm dấy lên câu hỏi về khả năng điều hành của chính phủ trẻ trung này.

Vấn đề khiến chính quyền đối mặt nhiều chỉ trích là chiến dịch dỡ bỏ các khu định cư tạm ven sông ở Kathmandu và các vùng lân cận từ tháng 4/2026. Hơn 2.600 gia đình với khoảng 15.000 người bị ảnh hưởng. Chính phủ cam kết hỗ trợ tái định cư đất đai trong vòng 1.000 ngày, nhưng áp lực buộc di dời trước khi xác minh điều kiện chính thức khiến nhiều người bất mãn và khiếu kiện lên Tòa án tối cao.

Việc di dời dẫn đến tình trạng nhiều người phải sống tại các trung tâm tạm cư, trong đó có một đợt lũ mùa mưa ở Kirtipur khiến khoảng 150 người phải sơ tán khẩn cấp. Khi các hoạt động kiểm tra điều kiện sống của các nhà hoạt động trẻ bị cảnh sát trấn áp, làn sóng phản ứng mạnh mẽ bùng phát.

Cái chết của Ganesh Nepali, một tài xế xe công nghệ 25 tuổi, sau khi tự thiêu vì không thể chi trả khoản phạt đỗ xe do cảnh sát đô thị áp đặt, đã làm dấy lên cơn giận dữ lớn. Đây là biểu tượng cho sự kết hợp giữa việc cưỡng chế di dời và sự cứng rắn quá mức của lực lượng cảnh sát trong mắt dư luận.

Trên các tuyến phố Kathmandu, hàng nghìn người biểu tình, trong đó có các nhóm như Mặt trận Liên hợp Cư dân Đường dây và Liên đoàn Sinh viên toàn Nepal, tuần hành đòi Thủ tướng Balen Shah từ chức, chấm dứt các truy đuổi cưỡng chế, thả các nhà hoạt động bị bắt giữ và đảm bảo nhà ở lâu dài cho những người bị di dời. Cùng lúc, nông dân trồng cà chua cũng tổ chức biểu tình riêng nhằm phản đối giá cả sụt giảm và chính sách nhập khẩu được cho là không hỗ trợ sản xuất trong nước.

Khi các cuộc biểu tình ngày càng mạnh mẽ, Thủ tướng Balen Shah gần như giữ im lặng trước truyền thông. Ông không tổ chức họp báo hay phỏng vấn, chỉ thỉnh thoảng đăng tải những thông điệp ngắn gọn trên mạng xã hội. Trong Quốc hội, ông thường xuyên vắng mặt và từng rời hội trường khi Tổng thống phát biểu khai mạc gây chỉ trích ngay cả từ những người ủng hộ ông.

Điều đáng chú ý khác là quan hệ trong Đảng Rastriya Swatantra khi Chủ tịch Rabi Lamichhane có quyền thay thế người đứng đầu nhóm lập pháp, cho thấy Thủ tướng không hoàn toàn kiểm soát đảng của mình, tạo ra kỳ vọng về mâu thuẫn quyền lực tiềm tàng.

Dù phải đối mặt với nhiều khó khăn và chỉ trích, Balen Shah vẫn giữ được sự ủng hộ của đông đảo người trẻ Nepal, những người xem ông là biểu tượng mới của sự thay đổi từ nền chính trị cũ kỹ. Chính phủ ông đã nhanh chóng xử lý các vụ án tham nhũng liên quan các quan chức cũ, thể hiện quyết tâm làm trong sạch bộ máy nhà nước.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy năng lực chuyển hóa các đòi hỏi cách mạng thành việc quản trị hiệu quả vẫn là một thách thức lớn. Những cuộc biểu tình hiện nay không chỉ là phản ứng tức thời mà còn là cảnh báo sâu sắc về sự thiếu kiên nhẫn và kỳ vọng không ngừng từ thế hệ trẻ đối với lãnh đạo của họ.

Cuộc cách mạng năm 2025 đã kết thúc nhưng trách nhiệm và sự giám sát đối với chính quyền mới chỉ mới bắt đầu với Balen Shah.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.