Bên trong Ủy ban Quy hoạch Thành phố Cape Town: Loạt bê bối và bất minh

Ủy ban Quy hoạch Thành phố Cape Town (MPT) là cơ quan gồm 23 thành viên, chịu trách nhiệm phê duyệt các dự án xây dựng, từ việc phân vùng đất, chia lô, đến xóa bỏ các điều kiện hạn chế trong giấy tờ sở hữu đất. Trong bối cảnh thị trường bất động sản đang phát triển mạnh, một quyết định của MPT có thể làm tăng giá trị một mảnh đất lên gấp bốn lần hoặc hơn.

Trong 3 tháng điều tra, phóng viên Kevin Bloom đã phát hiện ra nhiều vấn đề nghiêm trọng liên quan đến cơ cấu hoạt động và tính minh bạch của MPT.

Luật quốc gia Nam Phi - Luật Quy hoạch Không gian và Quản lý Sử dụng Đất (Spluma) quy định rõ ràng rằng các thành viên của ủy ban quy hoạch phải phục vụ tối đa 10 năm, sau đó không được tái bổ nhiệm thêm. Mục đích chính của quy định này là bảo đảm sự độc lập và đa dạng trong các quyết định của cơ quan này.

Tuy nhiên, vào ngày 26/6/2025, chỉ vài ngày trước khi Chủ tịch David Daniels hết nhiệm kỳ tối đa, Hội đồng Thành phố Cape Town đã âm thầm sửa đổi quy định liên quan đến ủy ban quy hoạch. Mục 116 của quy định mới đã loại bỏ hoàn toàn giới hạn 10 năm và cho phép Hội đồng tái bổ nhiệm các thành viên không giới hạn số lần, miễn là có khoảng cách ít nhất một tháng giữa các nhiệm kỳ.

Thực tế, việc này giống như đặt lại đồng hồ nhiệm kỳ, cho phép một cá nhân được bổ nhiệm trở lại nhiều lần, đi ngược lại luật quốc gia ban hành để bảo vệ tính khách quan và độc lập trong quản lý.

MPT từng chấp thuận việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất của River Club tại Observatory thành khu vực thương mại, mở đường cho Amazon xây dựng trụ sở châu Phi tại đây dù gặp phản đối từ 180 bên, gồm cả các bộ phận bảo tồn di sản và môi trường của thành phố. Công dân và Hội đồng Bản địa đã kiện ra tòa nhưng thất bại và còn bị buộc đền bù chi phí.

Hành vi của Chủ tịch MPT lúc đó bị so sánh với việc một thẩm phán tham dự hội nghị ngành liên quan trước khi xử án, đặt ra nghi vấn về sự thiên vị và xung đột lợi ích.

Khi yêu cầu cung cấp hồ sơ năng lực và liên kết chuyên môn của các thành viên MPT, Hội đồng Thành phố Cape Town thừa nhận không lưu giữ những thông tin này. Việc thiếu thông tin này gây khó khăn cho người dân trong việc giám sát và xác định xung đột lợi ích.

Ngoài ra, nhiều ý kiến phản đối đơn từ cư dân, như trường hợp của Tracey Davies tại Constantia, đều bị bác bỏ dựa trên ý kiến pháp lý bí mật mà MPT không chịu công khai, mặc dù chi phí lấy ý kiến đó do người đóng thuế thành phố chịu trách nhiệm chi trả.

Tại Blaauwberg, cư dân phản ánh sự chậm trễ trong việc xử lý các công trình xây dựng trái phép có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Một trường hợp điển hình là căn nhà tại 94 Daniell Road, dù tòa án ra lệnh phá dỡ từ năm 2021, nhưng công trình vẫn chưa được tháo dỡ và còn có dấu hiệu làm giả giấy chứng nhận kỹ thuật.

Người đứng đầu văn phòng phó thị trưởng đã xác nhận có giấy tờ bị làm giả với chữ ký và thông tin kỹ sư bị sử dụng gian dối. Dù vậy, các cơ quan chức năng lại không minh bạch lý do không báo cáo sự việc với cư dân.

Tại Milnerton, một đại lý Nissan mở rộng sử dụng đất không phép hơn bảy năm với hình phạt tối đa hơn 15 triệu rand. Tuy nhiên, MPT chỉ phạt 700.000 rand, chưa đến 5% mức phạt tối đa. Đội kiểm tra của thành phố khi đến tịch thu thiết bị xây dựng ghi nhận không có hoạt động thi công và thiết bị đã được di dời từ trước.

Điều này làm dấy lên nghi ngờ nhà phát triển được cảnh báo trước khi các biện pháp cưỡng chế được thực hiện.

Hàng chục câu hỏi được gửi đến chính quyền Thành phố Cape Town trong suốt quá trình điều tra chưa được giải đáp đầy đủ. Dù chính quyền vẫn biện hộ cho các quyết định, nhưng các bất cập về quản lý và nghi vấn lợi ích nhóm vẫn là vấn đề lớn với người dân và các bên liên quan.

Đánh giá chung, hệ thống ủy ban quy hoạch hiện tại đang bị cho là vận hành theo cách thuận lợi cho các nhà phát triển, trong khi quyền của người dân và sự minh bạch trong quản lý bị suy giảm nghiêm trọng.

Vụ việc đang làm dấy lên nỗi lo ngại về nền quản trị công tại Cape Town, đòi hỏi sự giám sát và minh bạch nhiều hơn để bảo vệ quyền lợi của cộng đồng và các bên liên quan.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.