Malaysia tạm dừng đăng ký người tị nạn gây rủi ro nghiêm trọng cho người mới đến

Chính phủ Malaysia đã yêu cầu Cao ủy Liên Hiệp Quốc về người tị nạn (UNHCR) ngừng đăng ký người tị nạn mới trong thời gian xây dựng hệ thống nhận dạng sinh trắc học, nhằm quản lý hơn 215.000 người tị nạn và người xin tị nạn tại nước này. Lệnh tạm dừng này là một phần trong chương trình tài liệu đăng ký người tị nạn Dokumen Pendaftaran Pelarian (DPP) được khởi động từ tháng 1 để tổ chức dữ liệu, xác minh danh tính và giám sát người tị nạn không phụ thuộc vào các tổ chức nước ngoài.

Phó Bộ trưởng Ngoại giao Lukanisman Awang Sauni cho biết quy trình đăng ký mới sẽ được phối hợp với các cơ quan thực thi pháp luật và kiểm tra kỹ lưỡng, nhằm đảm bảo chỉ những người đủ điều kiện mới được cấp tài liệu DPP. Ông nhấn mạnh rằng Malaysia không phải là thành viên Công ước người tị nạn 1951 và không thể tiếp tục gánh vác trách nhiệm này một mình.

Đến tháng 2 năm nay, UNHCR đã đăng ký khoảng 215.600 người tị nạn và người xin tị nạn tại Malaysia, trong đó có 193.824 người từ Myanmar, bao gồm 126.144 người Rohingya – nhóm thiểu số Hồi giáo không có quốc tịch. Gần 65.000 người trong số này là trẻ em. Theo UNHCR, giai đoạn đầu của DPP tập trung chủ yếu vào người bị giam giữ trong các trung tâm di trú, và các đăng ký ngoài khu vực này do chính phủ thực hiện không được công nhận là hợp pháp.

Nhà hoạt động Adrian Pereira của North South Initiative cảnh báo rằng việc ngừng đăng ký người tị nạn mới sẽ khiến những người vừa tới không còn cách nào để chứng minh nhu cầu bảo vệ, đồng thời đối mặt nguy cơ bị bắt giữ, cưỡng bức hoặc bị lợi dụng. Ông cũng lo ngại việc mất giấy tờ có thể gây khó khăn trong việc tiếp cận nhà ở, ngân hàng và các dịch vụ thiết yếu khác.

Malaysia không công nhận người tị nạn về mặt pháp lý, khiến những người sở hữu thẻ của UNHCR vẫn có thể bị bắt theo luật di trú. Luật sư Goh Cia Yee cho rằng thẻ DPP bản chất chỉ là giấy tờ xác nhận hành chính, không tạo ra quyền cư trú hợp pháp và không được coi là giải pháp lâu dài. Việc tạm ngừng đăng ký của UNHCR trong khi hệ thống DPP chưa hoàn thiện sẽ tạo ra khoảng trống bảo vệ nghiêm trọng, đặc biệt khi DPP chỉ áp dụng tại các trung tâm giam giữ.

Nhà hoạt động Mahi Ramakrishnan cảnh báo người tị nạn không có giấy tờ có thể bị giam giữ hoặc trục xuất trước khi được xem xét quyền tị nạn, đặt ra rủi ro an toàn nghiêm trọng nếu không có cơ chế bảo vệ phù hợp trong thời gian chuyển đổi.

UNHCR đánh giá cao nỗ lực của Malaysia trong việc tăng cường quản lý đăng ký người tị nạn, đồng thời cam kết hỗ trợ chính phủ bảo đảm tính công bằng và minh bạch. Người phát ngôn UNHCR cho biết tổ chức sẽ tập trung phối hợp với phía Malaysia để duy trì quyền lợi liên tục cho các nhóm người có nhu cầu bảo vệ khẩn cấp.

Trước đó, cộng đồng Rohingya tại Malaysia đối mặt với sự gia tăng các luận điệu bài xích trực tuyến, cáo buộc người tị nạn cạnh tranh việc làm và đất đai. UNHCR cảnh báo những tuyên truyền căm ghét đang kích động các hành vi quấy rối và đe dọa nhằm vào cộng đồng này.

Chính phủ Malaysia dự kiến sẽ hồi hương khoảng 5.000 người Myanmar bị giam giữ tại các trại di trú qua đường biển, tùy thuộc vào thỏa thuận với chính phủ Myanmar. Tuy nhiên, chưa rõ quy trình sàng lọc quyền tị nạn ra sao và liệu UNHCR có được tiếp cận người bị giam giữ hay không.

Malaysia từng trục xuất hơn 1.000 người Myanmar bằng đường biển vào năm 2021 bất chấp lệnh cấm tạm thời của tòa án, trong đó bao gồm những người xin tị nạn và người đã đăng ký với UNHCR. Luật sư Goh nhấn mạnh rằng bất kỳ quá trình hồi hương nào cũng phải có phỏng vấn riêng tư, phiên dịch, tư vấn pháp lý và sự giám sát độc lập để tránh việc trục xuất tùy tiện, hạn chế rủi ro trục xuất người về nơi họ có thể bị đe dọa.

Hiện UNHCR và Bộ trưởng Nội vụ Saifuddin Nasution Ismail chưa phản hồi về yêu cầu bình luận liên quan việc này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.