Tòa án tối cao Ấn Độ hủy án tử hình vụ đánh bom xe buýt Rajasthan 1996, yêu cầu xét xử lại

Ngày 21/7/2026, Tòa án tối cao Ấn Độ quyết định hủy kết án và bản án tử hình dành cho Abdul Hameed liên quan vụ đánh bom xe buýt Rajasthan năm 1996, chấm dứt gần 30 năm kể từ lúc bị bắt giam và gần 12 năm sau khi bị kết án tử hình. Tòa cho rằng thủ tục xét xử trước đó có nhiều sai sót nghiêm trọng, đặc biệt là việc Abdul Hameed không được cung cấp sự bảo vệ pháp lý hiệu quả, làm tổn hại đến quyền được xét xử công bằng theo Hiến pháp Ấn Độ. Vì vậy, Tòa đã ra lệnh tiến hành tái xét xử (de novo) và yêu cầu hoàn tất trong vòng một năm.

Vụ đánh bom xảy ra ngày 22/5/1996 khi một chiếc xe buýt của hãng Rajasthan Roadways đi từ Agra đến Bikaner bị đặt mìn gần làng Samleti, Rajasthan, khiến 14 người thiệt mạng và 39 người bị thương. Vụ việc xảy ra ngay sau vụ nổ bom tại Lajpat Nagar, Delhi, làm chết 13 người.

Tòa tối cao đã bác bỏ phán quyết tháng 7/2019 của Tòa án Tối cao Rajasthan, vốn xác nhận kết án và án tử hình với Abdul Hameed. Hội đồng thẩm phán gồm Vikram Nath, Sanjay Karol và Sandeep Mehta nhấn mạnh rằng hiện không còn người nào bị kết án trong vụ án này khi các bị cáo khác đều được tha bổng. Trong khi đó, ông Hameed sẽ phải chịu một phiên tòa mới.

Phán quyết do Thẩm phán Mehta chủ trì chỉ ra rằng hồ sơ xét xử rõ ràng cho thấy ông Hameed không được cung cấp sự giúp đỡ pháp lý đủ khả năng, thậm chí ông phải tự mình xét hỏi nhân chứng bên công tố trong một vụ án có tính chất nghiêm trọng và phức tạp đặc biệt. Tòa nhấn mạnh rằng trách nhiệm bảo đảm quyền được bào chữa thuộc về tòa án, và bị cáo không thể bị đổ lỗi cho sự thất bại này.

Tòa án tối cao chỉ định Chánh thẩm quyền Tòa án Rajasthan phân công lại phiên tòa mới tại một tòa án ở Jaipur do một thẩm phán thuộc Dịch vụ Tư pháp cấp cao Rajasthan, có ít nhất 7 năm kinh nghiệm xử các vụ án hình sự, chủ trì. Đồng thời, việc xét xử phải được hoàn thành trong một năm kể từ ngày phân công.

Trước khi phiên tòa bắt đầu, Tòa phải đảm bảo Abdul Hameed được đại diện bởi luật sư do ông lựa chọn. Nếu ông không thể tự thuê luật sư, tòa sẽ phối hợp với Cơ quan Dịch vụ Pháp lý Nhà nước Rajasthan để chỉ định một luật sư đầu ngành có ít nhất 10 năm kinh nghiệm làm luật sư chính, cùng một trợ lý luật sư ít nhất 7 năm kinh nghiệm, nhằm bảo đảm cung cấp hỗ trợ pháp lý hiệu quả xuyên suốt quá trình xét xử.

Tòa cũng lưu ý những khó khăn trong việc triệu tập các nhân chứng gần ba thập kỷ sau vụ việc nhưng yêu cầu các cơ quan công an hỗ trợ tối đa để đảm bảo nhân chứng có mặt đúng hẹn, giúp phiên tòa diễn ra nhanh chóng và nghiêm túc.

Hội đồng thẩm phán nhấn mạnh quyền được đại diện pháp lý không phải là hình thức, mà là cốt lõi của quyền được xét xử công bằng, một phần không thể tách rời của quyền sống và tự do cá nhân theo Điều 21 Hiến pháp Ấn Độ. Điều này càng quan trọng hơn trong những vụ án liên quan đến hành động bạo lực gây chấn động cộng đồng.

Tòa nhấn mạnh, dù mức độ nghiêm trọng của tội ác và tính chất đáng hãi của vụ đánh bom công cộng, các cơ quan tư pháp phải kiên định với các giá trị hiến pháp, không cho phép sự nghiêm trọng của cáo buộc được xem như lý do để giảm tiêu chuẩn chứng cứ hay hạ thấp nguyên tắc xét xử công bằng. Tòa cũng dẫn câu châm ngôn luật hình sự rằng thà để một trăm người có tội thoát đi còn hơn kết án sai một người vô tội, thể hiện giá trị tôn trọng tự do và phẩm giá con người.

Trong khi Abdul Hameed được xét xử lại, toàn bộ các đồng phạm khác được tha bổng. Trong đó, Pappu alias Salim, từng bị kết án chung thân vì cung cấp chất nổ cho vụ đánh bom và đã thụ án hơn 23 năm, được trả tự do và tha parole. Tòa cũng bác bỏ đơn kháng cáo của chính quyền Rajasthan nhằm lật lại quyết định tha bổng sáu người khác là Javed Khan, Latif Ahmed, Mohammad Ali Bhatt, Mirja Nissa Hussain và Abdul Ghani (đều cư trú tại Jammu và Kashmir), cùng Rais Beg (cư trú tại Uttar Pradesh).

Vụ án gốc do tòa án Bandikui xử vào năm 2014 với phán quyết tử hình Abdul Hameed và tù chung thân cho bảy người khác. Năm 2019, Tòa án Tối cao Rajasthan xác nhận phán quyết này, coi Hameed là chủ mưu vụ đánh bom đặt mìn trên xe buýt, đồng thời giữ nguyên án tù chung thân cho Pappu alias Salim, và tha bổng các bị cáo còn lại do thiếu bằng chứng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.