Một cuộc phong tỏa ở cửa ngõ thành phố
Xe buýt trở thành tâm điểm
Haaretz đưa tin những người biểu tình Haredi chặn lối vào Jerusalem vào chiều thứ Bảy để phản đối các dịch vụ xe buýt hoạt động trước khi Shabbat kết thúc. Đây không phải lần đầu căng thẳng xuất hiện ở vị trí này. Một tuần trước, hàng chục người cũng chặn các xe buýt từ miền bắc Israel tới thủ đô, khiến ít nhất 13 xe bị giữ lại trong một khoảng thời gian.
Những tuyến xe bị phản đối được cho là hoạt động theo một thỏa thuận lâu đời và trả khách bên ngoài Central Bus Station. Với người biểu tình, việc xe buýt đi lại trong Shabbat bị xem là xâm phạm tính thiêng liêng của ngày nghỉ. Với hành khách và những người ủng hộ giao thông cuối tuần, câu chuyện lại liên quan đến quyền di chuyển trong một thành phố có nhiều cộng đồng với mức độ tuân thủ tôn giáo khác nhau.
Từ xe buýt đến một quán cà phê nhỏ
Cafe Basimta và những tuần căng thẳng
Cuộc biểu tình diễn ra sau nhiều tuần tranh cãi quanh Cafe Basimta ở trung tâm Jerusalem. Quán do Jews for Jesus vận hành đã trở thành mục tiêu của các cuộc biểu tình vì mở cửa vào Shabbat.
Sau thời gian căng thẳng, quán thông báo sẽ đóng cửa vào thứ Bảy, nói quyết định được đưa ra với mong muốn giảm xung đột và khôi phục sự yên bình.
Ngày 5/9, các nhà hoạt động của Hitorerut, một phe trong hội đồng thành phố, dựng một quầy cà phê tạm thời gần đó nhằm phản đối điều họ gọi là cưỡng ép tôn giáo. Thanh tra thành phố sau đó yêu cầu quầy đóng cửa, với lý do không có giấy phép. Một thanh tra được truyền thông dẫn lời nói họ nhận chỉ thị “từ cấp trên”, làm tranh luận chuyển từ giờ mở cửa của một doanh nghiệp sang câu hỏi về quyền biểu tình và cách chính quyền thành phố thực thi quy định.
Những cuộc đối đầu tương tự cũng xuất hiện tại Safed, Meron và Bnei Brak. Tại Bnei Brak, tranh cãi bùng lên sau khi các vật cản được đặt ở lối vào một khu vực có số lượng đáng kể cư dân thế tục nhằm hạn chế giao thông trong Shabbat. Điều đó cho thấy cuộc tranh luận không chỉ thuộc về Jerusalem mà phản ánh một ranh giới xã hội rộng hơn trong Israel.
Shabbat vừa là đức tin vừa là chính sách công
Một câu hỏi không có đáp án đơn giản
Shabbat, từ chiều tối thứ Sáu đến tối thứ Bảy, là nền tảng của đời sống Do Thái giáo truyền thống. Đối với cộng đồng Haredi, hạn chế lao động, kinh doanh và giao thông không đơn thuần là thói quen mà là nghĩa vụ tôn giáo sâu sắc. Vì vậy, hình ảnh xe buýt công cộng hoạt động trong khoảng thời gian này có thể được nhìn như một thay đổi lớn đối với đặc tính của không gian công cộng.
"Quyền tự do của một cộng đồng bền vững nhất khi nó cùng tồn tại với quyền tự do của cộng đồng khác." - QMVN
Nhưng Jerusalem cũng là nơi sinh sống của người Do Thái thế tục, truyền thống, Haredi, người Arab và nhiều cộng đồng khác. Nhu cầu đi làm, thăm gia đình, tiếp cận bệnh viện hoặc đơn giản là di chuyển không biến mất vào cuối tuần. Những người ủng hộ giao thông Shabbat cho rằng người không sở hữu ô tô, đặc biệt người trẻ, người cao tuổi và người thu nhập thấp, chịu ảnh hưởng lớn nhất khi phương tiện công cộng dừng hoạt động.
Vì vậy, tranh luận thực chất không chỉ là “có xe buýt hay không”. Nó liên quan đến cách một xã hội đa dạng xác định ranh giới giữa bản sắc chung và lựa chọn cá nhân. Nếu một bên cảm thấy truyền thống của mình bị xóa bỏ, xung đột dễ tăng. Nếu bên kia cảm thấy đời sống riêng bị một chuẩn mực tôn giáo áp đặt, sự bất mãn cũng tích tụ.
Tìm không gian cho cùng tồn tại
Đối thoại thay vì thắng thua
Jerusalem từng trải qua nhiều giai đoạn tranh cãi gay gắt về Shabbat, nhưng cũng có những khoảng thời gian tương đối yên ổn nhờ các thỏa thuận địa phương. Những thỏa thuận như vậy thường không làm mọi bên hài lòng hoàn toàn. Giá trị của chúng nằm ở khả năng giảm va chạm bằng cách phân biệt giữa khu dân cư, tuyến đường, loại dịch vụ và nhu cầu thiết yếu.
Trong ngắn hạn, cảnh sát và chính quyền thành phố phải bảo đảm quyền biểu tình đồng thời giữ đường sá an toàn và ngăn hành vi đe dọa hoặc bạo lực. Về dài hạn, minh bạch trong quyết định về giấy phép, giao thông và thực thi quy định sẽ quan trọng. Khi một cộng đồng tin rằng luật được áp dụng thiên lệch, ngay cả quyết định hành chính nhỏ cũng có thể trở thành biểu tượng của bất công.
Một thành phố linh thiêng không nhất thiết phải là một thành phố chỉ có một cách sống. Thách thức của Jerusalem là bảo vệ ý nghĩa sâu sắc của Shabbat đối với hàng trăm nghìn người mà không biến sự tôn kính ấy thành việc tước đi lựa chọn của người khác. Sự thỏa hiệp có thể không tạo ra hình ảnh chiến thắng rõ ràng, nhưng thường là điều giúp những người khác biệt tiếp tục sống cạnh nhau.
