Chi tiêu công tại Tây Ban Nha tăng quá mức gây lo ngại ngân sách năm 2026

Inés Olondriz, Chủ tịch Cơ quan Giám sát Trách nhiệm Tài chính Độc lập (Airef), đã chỉ ra rằng chi tiêu của chính phủ Tây Ban Nha trong năm 2026 đã tăng 6,4% so với năm trước, vượt xa mức giới hạn mục tiêu 3,5% do Liên minh châu Âu đặt ra. Theo lý thuyết, điều này đồng nghĩa với việc chính phủ cần phải thực hiện các biện pháp điều chỉnh lên tới 10 tỷ euro để cân bằng ngân sách, nhưng khả năng điều chỉnh này rất thấp do năm 2026 là năm bầu cử tại nước này.

Đáng chú ý, tình trạng vượt chi này không phải là hiện tượng nhất thời; Tây Ban Nha cũng không đáp ứng được các mục tiêu ngân sách trong năm 2024 và 2025, dự báo sẽ tiếp tục vi phạm trong tương lai. Những chênh lệch ngân sách liên tiếp này đã gây ra rủi ro lớn cho các năm tài chính tới, đặt gánh nặng tài chính lên các thế hệ tương lai và tạo ra sự bất công về tài chính giữa các thế hệ.

Việc không ban hành ngân sách chính thức suốt nhiệm kỳ XV đã khiến kinh tế Tây Ban Nha đối mặt với những biến động khó lường và làm giảm chất lượng các thiết chế quốc gia. Các doanh nghiệp nước này đã lên tiếng phản đối tình trạng này, kêu gọi tổ chức lại cuộc bầu cử để ổn định tình hình tài chính và đảm bảo tính minh bạch trong việc thực thi các cam kết tài chính và hiến pháp.

Một số khoản chi được công nhận là cần thiết, bao gồm hơn 6,8 tỷ euro để đối phó với hậu quả chiến tranh tại Iran, 6,2 tỷ euro nhằm tăng cường các chương trình chăm sóc phụ thuộc, 7 tỷ euro cho kế hoạch nhà ở quốc gia, 7 tỷ euro nhằm đáp ứng mức tăng lương tối thiểu trong khu vực hành chính, 10 tỷ euro cho các cam kết đầu tư quốc phòng theo yêu cầu của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và nhiều khoản hỗ trợ khác cho các nạn nhân thiên tai tự nhiên như bão, cháy rừng, và lũ lụt.

Không đồng tình với những khoản chi trên, nhiều chuyên gia khuyến cáo chính phủ Tây Ban Nha cần tăng cường kiểm tra các khoản trợ cấp và hỗ trợ vì nhiều khoản được cho là không rõ ràng về mục đích hay hiệu quả sử dụng. Hiện tại, việc thiếu các cuộc kiểm toán độc lập dẫn đến nguy cơ nguồn vốn công bị sử dụng sai mục đích hoặc mang tính lợi ích phe nhóm chính trị, gây ra thất thoát và lãng phí lớn.

Hiện tượng xem tiền công không thuộc về ai đang ăn sâu trong tâm lý một số chính trị gia, dẫn đến các trường hợp lãng phí và thậm chí là các vụ bê bối tham nhũng được ghi nhận gần đây. Ví dụ tiêu biểu bao gồm các cáo buộc liên quan đến người thân của Tổng thống Pedro Sánchez và những hợp đồng lao động gây tranh cãi do cựu bộ trưởng José Luis Ábalos ký kết với người thân nhân tình.

Sự kết hợp giữa chi tiêu không kiểm soát và các vụ tham nhũng làm suy giảm niềm tin của công chúng, đặc biệt trong bối cảnh áp lực thuế gia tăng và sự mất hụt sức mua của tầng lớp trung lưu. Điều này góp phần làm giảm sự ủng hộ đối với các chính sách của đảng cầm quyền và tăng nguy cơ tổn thất chính trị cho phe cánh tả.

Thêm vào đó, đề cử của Yolanda Díaz làm ứng viên từ Tây Ban Nha cho vị trí Chủ tịch Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cũng gây tranh cãi. Trong khi nhiều tổ chức công đoàn coi bà là bộ trưởng xuất sắc nhất trong lịch sử dân chủ, các doanh nghiệp lại đánh giá ngược lại, chỉ trích việc bà làm suy yếu quá trình đối thoại xã hội. Theo thông tin từ Liên đoàn Chủ doanh nghiệp Tây Ban Nha (CEOE), bà được xem phù hợp hơn cho vai trò tổng thư ký Công đoàn Comisiones Obreras, do vai trò sát cánh và truyền đạt chính sách của chính phủ, đặc biệt của liên minh Sumar.

Những vấn đề trên đây cho thấy trách nhiệm lớn lao trong quản lý công và tầm quan trọng của việc sử dụng hiệu quả nguồn lực công để duy trì sự ổn định tài chính và phát triển bền vững tại Tây Ban Nha.