Chỉ nhóm hộ gia đình giàu nhất Tây Ban Nha vượt qua khủng hoảng kinh tế năm 2008

Theo Cuộc khảo sát Tài chính Gia đình mới nhất từ Ngân hàng Tây Ban Nha, chỉ những hộ gia đình thuộc nhóm 10% có thu nhập cao nhất tại Tây Ban Nha là vượt qua được ngưỡng tài sản ròng thực tế trước cuộc suy thoái năm 2008. Tài sản ròng của nhóm này đã tăng 15% so với trước khủng hoảng, đạt mức khoảng 742.000 euro vào năm 2024.

Ngược lại, nhóm hộ gia đình nằm trong phân vị từ 80 đến 90 lại đang có tài sản ròng thấp hơn 9% so với trước năm 2008, khiến khoảng cách giàu nghèo càng trở nên sâu sắc hơn trong xã hội Tây Ban Nha. Mức tài sản trung bình của các hộ gia đình hiện ở mức 345.000 euro và mức trung vị là 161.000 euro, nhưng cả hai đều chưa khôi phục được giá trị trước khi bong bóng bất động sản bùng nổ. Đặc biệt, tài sản trung vị đã giảm hơn 30% so với thời kỳ trước khủng hoảng.

Một trong những nguyên nhân chính khiến sự bất bình đẳng tài sản ngày càng tăng và tài sản trung bình của phần lớn các hộ gia đình chưa phục hồi là do giá nhà đất thực tế vẫn chưa trở lại mức đỉnh năm 2008, ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản ròng của đa số người dân. Bởi phần lớn gia đình Tây Ban Nha vẫn coi ngôi nhà đang ở là tài sản quan trọng nhất.

Javier Santacruz , chuyên gia kinh tế và phân tích tài chính, nhận định rằng khả năng mua nhà của các gia đình hiện nay bị hạn chế hơn do các điều kiện tín dụng khắt khe và mức lương thực tế thấp hơn so với trước kia.

Santacruz cũng chỉ ra rằng cuộc khủng hoảng đã làm gián đoạn và thay đổi thói quen tiết kiệm của các hộ gia đình khi nhiều người phải dùng khoản tiết kiệm để trả nợ, đồng thời hạn chế vay nợ mới do các ngân hàng thận trọng hơn nhằm giảm rủi ro tín dụng xấu. Theo đó, tỷ lệ nợ của các hộ gia đình tính trên tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1999, chỉ còn 42,5% GDP trong quý đầu năm 2024, tức thấp hơn gần một nửa so với thời kỳ Đại Suy Thoái.

Carles Méndez , giáo sư kinh tế và giám đốc chương trình thạc sĩ Phân tích Kinh tế tại Đại học Mở Catalunya (UOC), giải thích rằng các hộ gia đình nằm trong nhóm thu nhập từ 20 đến 80 phân vị thường ưu tiên dùng tiền tiết kiệm để trả nợ vay mua nhà, trong khi nhóm 10% giàu nhất không chỉ sở hữu nhà ở mà còn có tài sản đa dạng hơn như cổ phiếu và quỹ đầu tư.

Số liệu từ Ngân hàng Tây Ban Nha cho thấy tài sản tài chính chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng tài sản của các hộ giàu nhất, chiếm gần 29% so với chỉ 17% ở các hộ nghèo hơn. Họ cũng thường đầu tư vào các tài sản sinh lợi cao hơn, giúp gia tăng tài sản hiệu quả hơn trong thời kỳ phục hồi kinh tế.

Nhóm hộ thu nhập trung bình và thấp phụ thuộc nhiều vào lương và giá trị tăng của nhà riêng để tạo dựng tài sản, tuy nhiên nhiều người không sở hữu nhà, điều này tạo ra sự chênh lệch tài sản đáng kể. Những hộ không sở hữu nhà có tài sản ròng trung bình chỉ khoảng 6.000 euro, trong khi người mua nhà có tới 239.000 euro, theo lời Javier Santacruz.

Bên cạnh đó, áp lực thuế gia tăng do cơ cấu thuế thu nhập cá nhân không được cập nhật phù hợp cũng làm giảm thu nhập thực tế của các hộ gia đình thuộc tầng lớp lao động và trung lưu, làm giảm hiệu quả tăng lương nhằm bù đắp chi phí sinh hoạt tăng cao.

Carles Méndez nhấn mạnh sự cần thiết cải tổ mô hình sản xuất kinh tế quốc gia tập trung vào các ngành xuất khẩu và tạo việc làm thu nhập cao hơn để giúp nâng cao tổng thể mức sống và làm giảm nghèo đói trong xã hội Tây Ban Nha.