Olympia Berlin 1936: Sự kiện thể thao trong bóng tối chính trị và tuyên truyền Quốc xã

Vào ngày 1 tháng 8 năm 1936, Adolf Hitler chủ trì buổi lễ khai mạc Thế vận hội Mùa hè lần thứ 11 tại sân vận động Berlin, gọi là "Reichssportfeld". Trước sự kiện, đã có nhiều tranh cãi xung quanh việc tổ chức nơi này và ý nghĩa chính trị của lễ hội. Thay vì một sự kiện thu hút tinh thần đoàn kết quốc tế, lễ khai mạc mở đầu bằng một sự kiện mang ý nghĩa khiêu khích với sự diễu hành của một đội danh dự quân sự gồm bộ binh, không quân và hải quân, trước một bảo tàng quân sự tại Berlin, điều này ám chỉ tính quân phiệt và phần nào thể hiện sự khinh thường đối với tinh thần thể thao hòa bình.

Joseph Goebbels, Bộ trưởng Tuyên truyền của Đức Quốc xã, đã ghi lại trong nhật ký sự châm biếm rằng các vận động viên trông giống như những người điều hành một rạp xiếc nhỏ. Thêm vào đó, Adolf Hitler cùng bộ trưởng quốc phòng Werner von Blomberg đã đặt vòng hoa tại "Langemarckhalle", nơi tưởng niệm các lính dự bị và tình nguyện viên Đức hy sinh trong Thế chiến I, hành động này được coi là sự xúc phạm có chủ ý đối với các quốc gia khác như Anh, Pháp, Bỉ và Mỹ có vận động viên tham dự.

Mặc dù thời tiết có mưa phùn nhẹ trong ngày khai mạc, hơn 2 triệu người dân Berlin vẫn đổ về để tham dự lễ khai mạc tại Olympiastadion. Bầu không khí dần sáng sủa hơn khi những đám mây tan và buổi lễ tiến hành theo kế hoạch. Hai đội tuyển Ý và Pháp nhận được sự chào đón nhiệt liệt, trong khi đội tuyển Anh lại phải nhận một sự tiếp đón có phần lạnh nhạt. Đặc biệt, đội tuyển Pháp đã dùng một hình thức chào kiểu cổ điển có cánh tay giơ cao mà khán giả Đức hiểu là giống với kiểu chào Hitler, gây sự chú ý lớn.

Vào thời điểm thành phố Berlin đăng cai tổ chức, Thế vận hội chưa trở thành một ngành kinh doanh khổng lồ mà vẫn được xem như một sự kiện rất nhiều rủi ro. Ban tổ chức và IOC đã cân nhắc kỹ lưỡng trước khi chấp nhận trao quyền đăng cai cho một quốc gia đang chịu sự quản lý của Đảng Quốc xã. Dù có những lo ngại về chính trị, quyết định cuối cùng vào tháng 10 năm 1933 vẫn phê chuẩn Berlin là địa điểm thi đấu.

Hitler đặc biệt quan tâm đến địa điểm thi đấu chính. Ông yêu cầu xây dựng một sân vận động hoành tráng hơn rất nhiều so với kế hoạch ban đầu với sức chứa 100.000 chỗ, đặt trở thành sân vận động lớn nhất thế giới. Khu vực "Reichssportfeld" được xây dựng nhanh chóng dưới bàn tay kiến trúc sư Werner March, người kế thừa dự án từ cha mình, Otto March, người từng xây dựng sân vận động cho Thế vận hội bị hủy năm 1916. Việc xây dựng được tiến hành với mức độ tự do làm việc không bị ràng buộc bởi các quy định pháp luật thông thường, điều này giúp hoàn tất công trình trong vòng chưa đầy hai năm.

Hitler từng thể hiện sự không hài lòng với thiết kế ban đầu của Werner March, đặc biệt là về việc sử dụng bê tông cốt thép và kính. Có một câu chuyện được truyền lại rằng Albert Speer đã phải vẽ lại kế hoạch trong một đêm để đáp ứng yêu cầu của Hitler, nhưng bằng chứng hồ sơ xây dựng cho thấy câu chuyện này không hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, sân vận động vẫn giữ dấu ấn kiến trúc của March với sự điều chỉnh phù hợp theo ý muốn của nhà lãnh đạo Đức.

Trong suốt các cuộc thi, không khí tại Berlin rất sôi nổi và hứng khởi. Người dân thành phố dành sự quan tâm lớn cho việc trở thành chủ nhà của sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh, trang trí thành phố rất công phu dù phong cách trang trí đậm dấu ấn của chế độ Quốc xã không đi theo đường hướng thẩm mỹ phổ biến. Adolf Hitler thường xuyên có mặt trong suốt các trận đấu, biểu cảm của ông thay đổi rõ rệt trước các chiến thắng hoặc thất bại của vận động viên người Đức.

Điểm nhấn của thế vận hội là sự nổi bật của vận động viên da màu người Mỹ Jesse Owens, người đã giành được bốn huy chương vàng và trở thành ngôi sao của sự kiện. Sự đón nhận nhiệt tình của người Berlin dành cho Owens khiến Hitler không hài lòng. Sự kiện còn gây tiếng vang lớn với bộ phim tài liệu được đạo diễn bởi Leni Riefenstahl; tác phẩm này sử dụng kỹ thuật quay phim hiện đại và tập trung tạo nên hình ảnh mạnh mẽ cho chế độ Quốc xã, góp phần không nhỏ vào cách mà Thế vận hội 1936 được ghi nhận trong lịch sử.

Trong lễ bế mạc ngày 16 tháng 8 năm 1936, kiến trúc sư Albert Speer thiết kế một màn trình diễn ánh sáng ấn tượng với các đèn pha được bố trí xung quanh sân vận động và bật sáng đồng loạt, tạo nên cảnh tượng đặc biệt ấn tượng. Mặc dù các quan chức Đức rất hài lòng với màn trình diễn, đại sứ Hoa Kỳ tại Berlin William E. Dodd vẫn nhận xét rằng số đông người nước ngoài không bị thuyết phục bởi hình thức tuyên truyền rầm rộ này.

Một báo cáo bí mật của Bộ Tuyên truyền Đức cho thấy các báo chí nước ngoài, đặc biệt là các tờ báo phản đối chế độ Quốc xã, vẫn giữ nguyên quan điểm phê phán khi bài viết về nước Đức trong thời gian diễn ra sự kiện. Thành công của Thế vận hội 1936 trong lòng nhiều người chủ yếu là nhờ bộ phim tài liệu do Leni Riefenstahl thực hiện, với những cảnh quay ấn tượng được tổ chức hoành tráng và sáng tạo mang đậm dấu ấn chủ nghĩa Quốc xã.

Về tác giả: Sven Felix Kellerhoff là tổng biên tập của mục lịch sử tại WELTGeschichte, chuyên nghiên cứu về chủ nghĩa Quốc xã và các chủ đề liên quan. Ông đã xuất bản hơn 30 đầu sách, trong đó có các công trình nghiên cứu về Hitler và Đảng Quốc xã.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.