Các nhà khảo cổ học dưới nước phát hiện thêm hiện vật mới tại Hồ Issyk-Kul

Chuyến khảo cổ dưới nước tại hồ Issyk-Kul năm nay được dẫn dắt bởi nhà khảo cổ học Maxim Menshikov trong khuôn khổ dự án hợp tác quốc tế giữa Viện Khảo cổ học Viện Hàn lâm Khoa học Nga (RAS) và Viện Lịch sử, Khảo cổ và Dân tộc học Begimala Jamgerchinov thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Kyrgyzstan (NAN KR). Dự án nhận được sự hỗ trợ tài chính từ Hội Địa lý Nga trong hai năm qua.

Ông Menshikov chia sẻ những lo lắng ban đầu về yếu tố tổ chức phức tạp, sự phối hợp nhiều bộ phận có thể ảnh hưởng đến kế hoạch của đoàn. Tuy nhiên, mọi thứ đã diễn ra thuận lợi, vượt ngoài mong đợi.

Địa điểm khảo cổ Toru-Aygyr tiếp tục khẳng định sự phong phú và đa dạng của nó qua mùa khai quật năm nay. Đoàn đã phát hiện một quả cầu gốm nung có hình dạng tuyệt đối tròn và mịn màng, giống như viên bi billiard, tuy nhiên chức năng của vật thể này vẫn là bí ẩn chưa có lời giải.

Bên cạnh đó, một ống gốm dài khoảng 30 cm với bốn lỗ hổng cắt khắc ở mặt bên được phát hiện. Ban đầu, đoàn nghĩ đây là một phần của hệ thống dẫn nước thời trung cổ, nhưng các phân tích sâu hơn cùng với ý kiến chuyên gia Valery Kolchenko - đồng lãnh đạo người Kyrgyz và chuyên gia về gốm trung cổ - đã bác bỏ giả thuyết này. Việc này đặt ra câu hỏi về mục đích sử dụng thực sự của các hiện vật này, dù văn hóa vật chất thời trung cổ tưởng chừng đã được hiểu rõ, nhưng vẫn còn nhiều điều mới lạ chưa được khám phá.

Mùa khai quật năm nay cũng đánh dấu lần đầu tiên đoàn sử dụng thiết bị đo từ trường (magnetometer) do Hội Địa lý Nga hỗ trợ. Đây là công nghệ địa vật lý quen thuộc trong khảo cổ mặt đất để phát hiện các tường xây bằng gạch hoặc đất nén cùng các khu mộ.

Tuy nhiên, việc áp dụng thiết bị này trong môi trường nước sâu tại hồ Issyk-Kul cho kết quả phức tạp và gây nhiều tranh luận. Ban đầu thiết bị được lắp trên flycam để bay thấp trên mặt nước, rất hiệu quả trong phát hiện vật thể kim loại lớn nhưng không phù hợp với những khảo sát tinh vi yêu cầu độ chính xác cao. Sau đó, đoàn đặt thiết bị trên thuyền để quét khu vực có tường đất nén, thu được mô hình ban đầu khá chính xác nhưng khi đối chiếu với dữ liệu hiện có thì xuất hiện khác biệt chưa thể giải thích, có thể là tín hiệu của vật thể mới hoặc do nhiễu sóng bất thường.

Việc vận dụng công nghệ mới trong khảo cổ dưới nước cần nhiều năm học hỏi và thử nghiệm trước khi có thể cho kết quả tin cậy hoàn toàn.

Kể từ khi bắt đầu khai quật dưới nước từ năm 2023, đoàn khảo cổ nhận ra một hệ thống phân vùng rõ rệt gồm nhiều công trình lớn xây dựng bằng gạch nung, đá kết hợp dầm gỗ và các cấu trúc khác. Diện tích khảo cứu rộng lớn ngày càng được mở rộng với nhiều khu vực mới được phát hiện.

Phía đông của khu vực khảo cổ có một khu đất không còn công trình xây dựng nhưng chứa một lớp văn hóa dày với nhiều hiện vật gốm. Điều này cho thấy khu định cư thời trung cổ có sự phân chia nội bộ về chức năng hoặc cư dân sinh sống.

Đoàn cũng phát hiện hai khu nghĩa trang lớn dưới đáy hồ, nơi mà sóng đánh vào bờ đã làm trôi các mẫu xương cũng như di vật ra ngoài bờ. Khu nghĩa trang này đang đối mặt với nguy cơ bị sóng xói mòn nghiêm trọng, đe dọa mất mát khảo cổ học quan trọng trong vài năm tới.

Khu nghĩa trang thứ hai có mức độ phá hủy ít hơn nhưng lại có thể có tuổi đời cổ xưa hơn. Điều này phù hợp với quy luật đô thị hóa khi đô thị mở rộng đè lên khu vực chôn cất trước đó, hiện tượng vẫn còn diễn ra ở nhiều thành phố lớn hiện nay.

Maxim Menshikov thận trọng chưa gọi đây là "thành phố" do không phát hiện dấu hiệu rõ ràng về quản lý hành chính, tuy nhiên khu vực này gần đạt tới tiêu chí đó. Đây là một khu định cư lớn nằm trên tuyến thương mại, với nhiều ngành nghề thủ công không phổ biến ở các khu vực thường trú nhỏ lẻ.

Cư dân ở đây sản xuất hàng dệt len quy mô lớn, có hoạt động khai thác và chế biến kim loại, được minh chứng bằng bằng chứng về luyện kim sơ khai và các dụng cụ như kìm rèn lần đầu tiên phát hiện tại Toru-Aygyr. Ngoài ra, họ cũng xay bột quy mô lớn với nhiều loại cối đá nhỏ và lớn, có khả năng sử dụng sức nước hoặc sức kéo động vật; sản xuất bánh mì và chế biến dầu ăn.

Mùa khai quật này còn thu được các phần trang sức làm từ kim loại màu như nhẫn hay mảnh đeo thắt lưng, cho thấy nghề chế tác trang sức cũng phát triển tại đây.

Đoàn khảo cổ sẽ tiếp tục công việc vào mùa thu, sau khi kết thúc sự kiện Đại hội Thế giới Người Du Mục. Mục tiêu trong mùa tới là mở rộng khu vực khảo sát, tiến ra bờ phía bắc của hồ và thăm dò địa điểm Koi-Sary, nơi được nhiều nhà thám hiểm người Nga thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 ghi nhận.

Ban lãnh đạo dự án hy vọng sẽ tìm hiểu sâu hơn về các khu vực khảo cổ khác trong vùng, nhằm hoàn thiện bức tranh lịch sử tổng thể của khu định cư và các dấu tích liên quan.

Phần hài cốt phát hiện dưới đáy hồ đang được các nhà nhân chủng học xử lý và dự kiến sẽ được khảo nghiệm chuyên sâu trong tháng 9 tới. Các tiến hành như tái tạo khuôn mặt từ hộp sọ của những hài cốt đã phát hiện trước đây đã được thực hiện.

Sự hỗ trợ tài chính từ Hội Địa lý Nga cho phép tiến hành các phân tích đồng vị quan trọng bao gồm strontium, carbon, oxy giúp mở ra các hiểu biết về chế độ dinh dưỡng và di chuyển của cư dân. Sau quá trình nghiên cứu, toàn bộ hài cốt sẽ được tái an táng theo nghi lễ và tập quán Hồi giáo, đảm bảo sự tôn trọng và trang trọng đối với di các này.

Các chuyên gia kỳ vọng những phân tích này sẽ phục dựng lại lịch sử cuộc sống của người dân từng sinh sống ở đây hàng thế kỷ trước và đem lại hình ảnh sống động về cộng đồng và môi trường của họ.

Những phát hiện và đánh giá mới này góp phần quan trọng trong việc làm sáng tỏ lịch sử Kyrgyzstan và giúp cho hiểu biết về vùng đất này ngày càng sâu sắc hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.